Tag Archive | οικογένεια

Μήνυμα σε γονείς Νο1

m2 «Δεν μπορούμε να «εκπαιδεύσουμε» τα βρέφη να μη μας χρειάζονται. Είτε είναι στη μέση της ημέρας, είτε στη μέση της νύχτας, οι ανάγκες τους είναι πραγματικές και βάσιμες συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης για ανθρώπινη επαφή. Ένα «εκπαιδευμένο» βρέφος ίσως παραιτηθεί από το να εκπληρωθούν οι ανάγκες του, όμως η ανάγκη υπάρχει ακόμη, αλλά όχι κι η εμπιστοσύνη.» L. R. Knost

Advertisements

Χειριστικοί γονείς: Είσαι υποχρεωμένος να τους συγχωρέσεις;

xeiristikos-gonios_200Μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις που μου κάνουν ασθενείς που είχαν χειριστικούς γονείς, είναι «Είμαι υποχρεωμένος/η να τους συγχωρήσω;». Η απάντηση είναι «Όχι δεν είσαι αλλά αν τα πράγματα εξελιχθούν καλά, ίσως να θελήσεις να το κάνεις».

Η συγχώρεση δεν είναι το τέλος από μόνο του αλλά υπο-παράγωγο της διαδικασίας της συμφιλίωσης με όσα μας πονάνε.

Κάτι άλλο που μου λένε οι ασθενείς μου, όταν τους ενθαρρύνω να κρατάνε επαφές με τους χειριστικούς γονείς τους, είναι ότι δεν τους θέλουν στη ζωή τους. Κι εγώ συνήθως απαντώ «Αυτό οφείλεται στον τρόπο που σου φέρονται τώρα. Ωστόσο, εάν σταματούσαν να σου φέρονται έτσι, πιθανόν να τους ήθελες στη ζωή σου». Το να μην έχει κανείς μια αγαπημένη οικογένεια στην οποία να ανήκει, είναι κάτι για το οποίο ο άνθρωπος δεν είναι προορισμένος από τη φύση του.

Παρ’ όλο που μπορεί να μην μπορούμε ή να μην θέλουμε να ξεχάσουμε το παρελθόν, οι περισσότεροι από εμάς θα μπορούσαμε να συγχωρήσουμε τους χειριστικούς γονείς μας, αν μας το επέτρεπαν. Ωστόσο, αν η οικογένειά σου, συνεχίζει να σου φέρεται άσχημα και να αντιμετωπίζει τη κακοποίηση που σου έχουν ασκήσει σαν κάτι που δεν έγινε ποτέ, πώς είναι δυνατόν να τους συγχωρήσεις;

Εάν απαιτούν να τους αφήσεις να σου φυλάξουν τα παιδιά τη στιγμή που παραμένουν χειριστικοί και σε θεωρούν παράλογο επειδή αρνείσαι, πώς είναι δυνατόν να τους συγχωρήσεις; Η συγχώρεση σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι και φαντάζει αδύνατη!

Αυτό που προσπαθώ να κάνω, και που είναι και το πιο δύσκολο κομμάτι της ψυχοθεραπείας, είναι να πείσω τους ασθενείς ότι είναι προς όφελός τους να βρούν έναν τρόπο να επικοινωνήσουν αυτό που τους ενοχλεί στους γονείς τους, ώστε να σταματήσουν να εισπράττουν τη χειριστική τους συμπεριφορά. Φυσικά είναι απολύτως κατανοητό αν ο ασθενής αρνηθεί στη περίπτωση που η κακοποίηση που είχε δεχθεί από τους γονείς του σαν παιδί, ήταν σοβαρή και ακραία.

Οι ασθενείς μου, με κάποιο τρόπο νομίζουν ότι προσπαθώ να αλλάξω το παρελθόν κάτι που όμως είναι, προφανώς, αδύνατον. Ωστόσο, μπορούμε να αλλάξουμε την επίδραση που έχει το παρελθόν επάνω μας. Ο στόχος τη διαδικασίας είναι να αλλάξουμε τον τρόπο που γίνονται τα πράγματα τώρα, στο παρόν διότι το πρόβλημα δεν είναι στο παρελθόν. Το πρόβλημα είναι ότι οι δυσλειτουργικές νοοτροπίες που περνάει μια οικογένεια στο παιδί, το ακολουθούν μέχρι την ενήλικη ζωή του, δηλαδή στο παρόν. Και αυτές τις νοοτροπίες κουβαλούν ακόμη και όταν περνάνε πολλά χρόνια και οι γονείς φεύγουν από τη ζωή.

Προκειμένου να ξεπεράσετε τη κακοποίηση από τους γονείς σας και να προχωρήσετε χωρίς να μεταφέρετε απωθημένα στη τωρινή σας οικογένεια ή στα παιδιά σας, είναι σημαντικό να έρθετε σε μια αμοιβαία συνεννόηση με τους γονείς σας ανεξάρτητα από το αν θέλετε να έχετε σχέσεις μαζί τους ή να τους συγχωρήσετε.

Ένα άλλο ζητούμενο που πρέπει να λάβετε υπόψιν, δεν είναι να «διορθώσετε» τους γονείς σας γιατί αυτό είναι αδύνατον, αλλά να «διορθώσετε» τη σχέση σας, μαζί τους. Οι γονείς μπορεί να συνεχίζουν να έχουν προβλήματα στις σχέσεις τους και με άλλα άτομα επομένως αλλάζοντας τη δυναμική της δικής σας σχέσης, είναι η καλύτερη ευκαιρία για να τους βοηθήσετε να τις βελτιώσουν. Αλλά δεν είναι αυτός ο στόχος.

Στους περισσότερους ανθρώπους που προέρχονται από οικογένειες βίαιες και επικίνδυνα χειριστικές, συνήθως δεν προτείνω να προσπαθούν να τα βρούν με τους γονείς τους χωρίς τη βοήθεια ειδικού διότι ενέχει ο κίνδυνος να αποτύχουν να αλλάξουν τη σχέση τους με τους γονείς τους και αυτό να τους καταρρακώσει περισσότερο. Είναι προτιμότερο να μην προσπαθήσετε καν, να αποκαταστήσετε τη σχέση σας με τους γονείς σας παρά να τις αποκαταστήσετε με άσχημο τρόπο.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί πως ακόμη και υπό την καθοδήγηση ειδικού, δεν υπάρχει καμία εγγύηση επιτυχίας σε ό,τι αφορά την αποκατάσταση των σχέσεων με τους γονείς σας. Μέρος της ψυχοθεραπείας είναι να προετοιμάζω τους ασθενείς μου για τις χειρότερες αντιδράσεις και να σχεδιάζω μαζί τους τι θα κάνουν στη περίπτωση που τα πράγματα με την οικογένειά τους, πάρουν αρνητική τροπή.

Ευτυχώς, οι ασθενείς είναι στη πλειοψηφία τους πολύ καλοί στο να προβλέπουν ακριβώς την αντίδραση των γονιών τους ή άλλων μελών της οικογένειάς τους, καθώς έχουν ζήσει πολλά χρόνια μαζί τους άρα κατά κάποιο τρόπο ξέρουν τι να περιμένουν.

Μία τεχνική που εφαρμόζω ονομάζεται «αντιστροφή ρόλων». Εκείνοι δηλαδή υποδύονται τους γονείς τους και εγώ υποδύομαι εκείνους που χρησιμοποιούν διάφορους τρόπους προσέγγισης ώστε να δω ποιοι ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερη επιτυχία. Επίσης, μαζί με τον ασθενή, εξερευνούμε το background των γονιών του, ώστε να έχω μια καλή εικόνα σχετικά με το γιατί αντιδρούν με αυτό τον τρόπο. Ύστερα, υποδύομαι τους γονείς και ο ασθενής κάνει πρακτική επάνω στον τρόπο προσέγγισης και στη στρατηγική που αποφασίσαμε.

Όταν υποδύομαι τους γονείς του ασθενούς, παριστάνω τη χειρότερη μορφή τους ώστε να προετοιμάσω τον ασθενή, για το χειρότερο που μπορεί να συμβεί. Προκειμένου η προσέγγιση του ασθενούς στους γονείς του να είναι επιτυχημένη, ο ασθενής θα πρέπει να είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει διαφόρων ειδών αρνήσεις από τη πλευρά των γονιών, όπως είναι οι εξής:

Η άρνηση των γεγονότων («Λες ψέμματα, αυτό δεν συνέβη ποτέ!»).

Η άρνηση της επίγνωσης («Ήμουν μεθυσμένος» ή «Δεν είχα καταλάβει ότι σε παραμελούσα, έπρεπε να μου το πείς!») η οποία ακολουθείτε από την

Άρνηση της ευθύνης («Εσύ ήσουν αυτός που με προκαλούσε» ή «Εάν η μητέρα σου δεν με απέρριπτε συνέχεια, δεν θα ξεσπούσα σε εσένα!») και τέλος

Η άρνηση της επίδρασης («Έγινε μόνο μερικές φορές» ή «Ωραία σε χτύπησα, πρέπει να μου το κοπανάς συνέχεια; Είσαι υπερευαίσθητος, ξεπέρασέ το πια!»).

Πολλοί ειδικοί θα σας συστήσουν να πάρετε οριστικό διαζύγιο από την οικογένειά σας αλλά δεν νομίζω ότι αυτό θα έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Άλλοι ειδικοί κάνουν το λάθος να καλούν τους γονείς του ασθενούς εντελώς ξαφνικά σε κάποια από τις συνεδρίες, με αποτέλεσμα η οικογένεια του ασθενούς να νιώθει ταπεινωμένη και να αντιδρά άσχημα. Ένα ακόμη λάθος που κάνουν ορισμένοι ειδικοί, είναι να συμβουλεύουν τους ασθενείς τους να κινηθούν νομικά αλλά το να ξεφτιλίζεις δημόσια τους γονείς ή άλλα μέλη της οικογένειάς σου, δεν είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος να κάνεις ανακωχή μαζί τους.

Ένα ερώτημα που επίσης προκύπτει, είναι αν κάποιος που έχει κακοποιηθεί από τους γονείς του στο παρελθόν, μπορεί να τους εμπιστευτεί το παιδί του, αν δηλαδή οι παππούδες είναι ικανοί, να φυλάξουν το εγγόνι τους. Η απάντησή μου είναι όχι. Εάν οι γονείς σας φαίνεται να μην καταλαβαίνουν τη θέση σας, τότε πιθανόν να μην έχουν έρθει σε συμφωνία με όσα σας έκαναν στο παρελθόν.
David M. Allen, M.D, Καθηγητής Ψυχιατρικής

Πηγή: psychologytoday.com

Ελληνική οικογένεια: όταν η ανάγκη βαφτίζεται αγάπη

οικογενειαΜια πολύ ενδιαφέρουσα «κουβέντα», που θα προκαλέσει ωστόσο κάποιες αντιδράσεις…

Ο Τρύφωνας Ζαχαριάδης, ψυχαναλυτικός θεραπευτής, απαντά στην ψυχολόγο-ψυχοθεραπεύτρια Κατερίνα Μαγγανά σε συνέντευξη του περιοδικού Αρμονία (11/2010)

 

 

Ο θεσμός της οικογένειας, κρατά τα σκήπτρα. Είναι ο σημαντικότερος θεσμός του ανθρώπου και γιατί;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Ο βιολογικός ορισμός της οικογένειας δεν ανταποκρίνεται στην ευρύτερη  διάστασή του, ούτε κοινωνιολογικά ούτε απόλυτα ψυχολογικά. Συχνά, άτομα χωρίς σχέσεις αίματος μπορούν να αποτελέσουν μία οικογένεια. Η λειτουργία της οικογένειας υπάρχει από τη στιγμή που δημιουργούνται δεσμοί στις σχέσεις των μελών της. Πράγματι, ο θεσμός διατήρησε τα πρωτεία του ισχυρά. Διατηρήθηκε, γιατί είναι ανθρώπινη ανάγκη να ανήκουμε κάπου και να προσδοκούμε αυτό το «κάπου» να μας προσδώσει ασφάλεια, στήριξη, κατανόηση και αποδοχή.

Τι νόημα αποδίδετε στην έννοια της «δεμένης» ελληνικής οικογένειας; Μπορεί να «δέσει» το μέλλον των παιδιών της;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Είναι αλήθεια πως στον τόπο μας η δομή της «καλής» οικογένειας κρατά ιδιαιτερότητες, που έχουν σχεδόν πάντα σχέση με τις ανάγκες των γονιών. Διατηρούν τρόπους εκπαίδευσης και συμπεριφοράς που ευνουχίζουν την συναισθηματική ωριμότητα των παιδιών.  Μέσα στο πλαίσιο της υπερβολικής προστασίας και προσφοράς, αρνούνται να τα αφήσουν να εξελιχθούν και να αναλάβουν τον εαυτό τους , δεν τους επιτρέπουν να αυτονομηθούν.

Η υπενθύμιση: «Είμαστε πολύ δεμένη οικογένεια» κρύβει την διευκρίνιση-απειλή: «Κανένας από αυτή την οικογένεια δεν είναι έτοιμος (ώριμος) να αποχωριστεί κανέναν». Όσο πιο αδύναμα καθιστούν τα «μικρά» μέλη της οικογένειας, τόσο πιο «δεμένη» και «καλή», την αντιλαμβάνονται.

Στατιστικά, οι «δεμένες» οικογένειες «δένονται» κυρίως από τις ανάγκες της μητέρας, που φυσικά δεν καλύπτονται από την συναισθηματική οντότητα του πατέρα-συζύγου. Η χειραφέτηση του παιδιού θυσιάζεται στο βωμό των γονεϊκών αναγκών. Δεν θέλουν, δηλαδή, να εγκαταλειφθούν από το παιδί, επειδή το επιλέγουν ως συναισθηματικό σύντροφο. Την ανάγκη τους, την βαφτίζουν αγάπη: «Μας λατρεύει και δεν θέλει να φύγει από κοντά μας»! Πιστέψτε με, όταν τα παιδιά «επιλέγουν για φίλους» τους γονείς, δεν αποκτούν εύκολα εραστές!

Ποιες άλλες παράμετροι ενισχύουν αυτό το φαινόμενο και «δικαιολογούν» τη συγκεκριμένη συμπεριφορά των Ελλήνων γονιών;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι εκτός από την ψυχοπαθολογία των ανθρώπων που δημιουργούν μια οικογένεια τέτοιου είδους, υπάρχει σχέση και με τις δύσκολες εποχές που βίωσε ο ελληνισμός τους τελευταίους αιώνες (τουρκοκρατία, Α’ και Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, εμφύλιος). Το υλικό αυτό ψυχολογικά μεταφράζεται από κοινωνική σε ατομική ανασφάλεια, φόβο και συναισθηματική ευαλωτότητα.

Επομένως, υπήρξε βαθιά επιθυμία στην ελληνική κοινωνία να οριοθετήσει με υπερβολή έναν οικείο εσωτερικό χώρο, που θα κάλυπτε ότι δεν της πρόσφερε το εξωτερικό περιβάλλον.  Με βάση αυτά τα δεδομένα, αναπτύχθηκε σταδιακά μια μορφή δεσμού που λειτούργησε στο πλαίσιο μιας ψυχοπαθολογίας.

Ένας ικανός αριθμός ελληνικών οικογενειών κλείνει ασφυκτικά τον περίγυρό της, αντιμετωπίζει τους εκτός εστίας καχύποπτα και προκαλεί μια νοσηρή συνοχή στα μέλη της. Τα παιδιά συμβιώνουν με τους γονείς, κυριολεκτικά ή συναισθηματικά, μέχρι ιδιαίτερα μεγάλες ηλικίες. Ακόμα κι όταν αποκτούν σύζυγο, σχεδόν ποτέ δεν αποεπενδύουν από την πρώτη οικογένεια, ώστε να επενδύσουν συναισθηματικά στην καινούργια.

Γιατί, αφού θεωρητικά «αγαπάμε τα παιδιά μας» και προσπαθούμε να «τους τα δώσουμε όλα», δημιουργούμε τόσους πολλούς δύσκολους, ανώριμους και φοβισμένους ενηλίκους;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί την πρώτη πηγή από την οποία το παιδί αντλεί όλες τις γνώσεις του και τις συναισθηματικές εκδοχές του.  Παιδιά όμως υπήρξαν κάποτε και οι γονείς. Αυτό σημαίνει πως για να διαμορφώσουν ένα ευτυχισμένο παιδί, προϋπόθεση είναι να έχουν ζήσει και βιώσει την ευτυχία από τους δικούς τους γονείς.

Αναφέρομαι σε ένα είδος αναπαραγωγής συμπεριφοράς, δηλαδή μια αλυσίδα εκπαίδευσης συναισθηματικής, που μεταφέρεται ασυνείδητα από γενιά σε γενιά. Αν δεν αποφασίσει κάποιος να κόψει έναν κρίκο από αυτή την αλυσίδα, δυστυχισμένοι και ανώριμοι γονείς θα συνεχίσουν να κατασκευάζουν δυστυχισμένα και ανώριμα παιδιά.

Ποιες πιστεύετε ότι είναι οι κυριότερες δυσλειτουργίες των νέων οικογενειών;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Πιστεύω πως έχουν κοινό παρονομαστή με τις παλιές. Αναζητούν κώδικα επικοινωνίας που θα τους επιτρέψει να αγαπηθούν τα μέλη της, αλλά δεν τον βρίσκουν. Παλαιότερα, οι ρόλοι υπήρξαν περισσότερο «ξεκάθαροι» : ο άντρας φερόταν καταπιεστικά στη γυναίκα και εκείνη, αντιδρώντας, «ροκάνιζε» τη σχέση του με τα παιδιά.

Σήμερα, με την εργαζόμενη γυναίκα, αλληλοκαταπιέζονται. Διεκδικούν από τα παιδιά τους να γίνουν «σύντροφοι» του πατέρα ή της μητέρας, «θεραπευτές» της οικογένειας, «αποδιοπομπαίοι τράγοι» της ή καλούνται να βάλουν σε τάξη την «οικογενειακή αταξία». Στην ουσία, μιλάμε για ανώριμους συναισθηματικά γονείς που ψάχνουν ενήλικα συναισθηματικά παιδιά για να τους «νταντέψουν». Όλα αυτά καθρεφτίζουν και το πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας: συναισθηματική ανωριμότητα.

Με δεδομένη τη σημερινή κατάσταση μιας γενικευμένης κρίσης, πώς βλέπετε να «στέκεται» η σύγχρονη μέση ελληνική οικογένεια; Μπορεί να λειτουργήσει σαν σάκος του κοινωνικού μποξ και πώς;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Κάθε φορά που οι «εξωτερικές» κρίσεις συναντούν τη μέση ελληνική οικογένεια, δημιουργείται μια μορφή εσωστρέφειας αντίστοιχη με αυτήν της «δεμένης» οικογένειας που σχολίασα. Όταν η πολιτεία ή η κοινωνία δεν ανταποκρίνονται στους ρόλους που θα έπρεπε να έχουν, όπως για παράδειγμα σήμερα με την οικονομική και άλλου είδους κρίση,  διαχέεται ένα αίσθημα πανικού για το πώς θα «επιβιώσουμε», δηλαδή «ποιος θα μας αναλάβει».

Ο κοινωνικός περίγυρος, αντί να λειτουργήσει σαν καλή μητέρα, μετατρέπεται σε μια σκληρή μητριά. Σε αντιστάθμισμα, η οικογένεια –έστω και με υπερβολή– αναλαμβάνει να παίξει ακόμα πιο «προστατευτικούς» ρόλους: «κλείνεται» στον εαυτό της. Το μόνο που μου προκαλεί ανησυχία στην εποχή μας είναι το αντανακλαστικό αποτέλεσμα της οικονομικής και συναισθηματικής μιζέριας. Η ανέχεια γεννά καινούργιες μορφές εξουσίας, και αυτές επηρεάζουν και την οικογενειακή επικοινωνία. Το παιχνίδι της εξουσίας, όταν δεν εκτονώνεται ικανοποιητικά στη σεξουαλικότητα, διοχετεύεται επιθετικά στις ανθρώπινες σχέσεις.

Στον καινούργιο αιώνα ποιες οι δομικές αλλαγές της οικογένειας και ποια τα βασικά στοιχεία της;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Κοινά στοιχεία συνεχίζουν να είναι όσα συνδέουν τα μέλη της οικογένειας , δηλαδή οι δεσμοί, βιολογικοί, νομικοί, συναισθηματικοί καθώς και αυτοί της οικογενειακής ιστορίας. Οι διαφοροποιήσεις έχουν σχέση με το οικογενειακό προφίλ. Ανατέλλει όλο και περισσότερο το είδος της μονογονεϊκής οικογένειας.

Γυναίκες που επιλέγουν να αποκτήσουν παιδί χωρίς σύντροφο. Περισσότερα διαζύγια, όπου συνήθως το παιδί μεγαλώνει με τη μητέρα. Παιδιά που αποκτήθηκαν από άλλο γάμο. Άλλη παράμετρος, η «δανεική» μήτρα και η εξωσωματική διαδικασία.

Κάποια παιδιά έχουν ένα βιολογικό γονιό, έναν κοινωνικό γονιό, ενώ υπάρχει ίσως ο δότης ή η δότρια που συντελεί στη γέννηση και απόκτηση τους. Γίνεται φανερό ότι αλλάζει η δομή της οικογένειας. Οι επιλογές μοιάζουν πιο «πολύπλοκες» και ταυτόχρονα πιο «χαλαρές», ενώ τα «ζευγάρια» λειτουργούν ως μοναχικές οντότητες. Ό,τι όμως κι αν αλλάξει, το αίτημα της ανθρώπινης ύπαρξης θα παραμένει ένα: να αγαπηθεί για να βιώνει ασφάλεια και αποδοχή.

Ο οικογενειακός θεσμός θα συνεχίσει να αντιστέκεται στις κρίσεις;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Η οικογενειακή ομάδα θα συνεχίσει να παίζει το σημαντικό ρόλο της. Η κρίση του θεσμού έχει μεγαλύτερη σχέση με τη συμπεριφορά του ζευγαριού. Στην ανθρώπινη συμπεριφορά, η ευχέρεια και η συνήθεια να πληγώνει ο ένας τον άλλο είναι ενδεικτική της εχθρότητας που διέπει την κοινωνική επικοινωνία. Είμαι όμως αισιόδοξος για την προσαρμοστική ικανότητα του θεσμού. Μπορεί τα οικογενειακά συμπτώματα να συμβολοποιούν το κοινωνικό άγχος, αυτό όμως μας επιτρέπει να αποκρυπτογραφήσουμε τις αιτίες της όποιας δυσλειτουργίας…

Ποιος είναι τελικά ο πραγματικός προορισμός της οικογένειας; Και πώς μπορεί να επιτευχθεί;

 Τρύφων Ζαχαριάδης: Οι γονείς επιλέγουν τη διδαχή της συντροφικότητας στα παιδιά τους και, ενώ πρέπει να τα διευκολύνουν συναισθηματικά να τους αποχωριστούν, τα προσκολλούν στη σχέση τους. Μας μοιάζει φυσική η αρχή (ικανοποίηση) και αφύσικο το τέλος (αποχωρισμός, θάνατος, ματαίωση). Ακούγεται απλό, αλλά η ευτυχία και η ωριμότητα –και των παιδιών και των γονιών– εξαρτώνται από τη συναισθηματική τους εκπαίδευση απέναντι στη συντροφικότητα και τον αποχωρισμό. Δοκιμάστε το!

 

Πηγή: omada-aerostato.com