Tag Archive | άγχος

Στη συγκοίμιση λέμε «ναι»

46e3f81711d7ec3d6e3e6f70dd1385aaΣυγκοίμιση: τι είναι

Η συγκοίμιση (ή συν-κοίμιση ή και παρακοίμιση), διεθνώς γνωστή με τον όρο co-sleeping, είναι η πρακτική όπου γονείς και βρέφη (ή/και παιδιά) κοιμούνται μαζί στο ίδιο δωμάτιο. Ο όρος co-bedding ή bed-sharing αναφέρεται σε ένα από τα είδη συγκοίμισης, όπου γονείς και βρέφη μοιράζονται το ίδιο κρεβάτι στη διάρκεια του ύπνου.

Αν και ιδιαίτερα διαδεδομένη πρακτική στον ανατολικό κόσμο, φαίνεται πως δε συμβαίνει το ίδιο και στο δυτικό, μέχρι τουλάχιστον και τον 19ο αιώνα, όπου πολλοί επαγγελματίες υγείας την αποθάρρυναν, θεωρώντας την ως κάτι παράξενο και επίκίνδυνο. Ωστόσο, η Αμερικάνικη Παιδιατρική Εταιρία σημειώνει πως από τη στιγμή που πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις ασφάλειας τότε μόνο θετική μπορεί να είναι η επίδραση της στα βρέφη.

 

Κανόνες ασφάλειας στη συγκοίμιση (όταν γονείς και παιδί κοιμούνται στο ίδιο κρεβάτι)

– Οι γονείς δεν καπνίζουν, δεν πίνουν περισσότερο από ένα-δυο ποτά, δεν παίρνουν κατασταλτικά φάρμακα, δεν κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών.

-Η μητέρα δεν είναι υπερβολικά κουρασμένη με μειωμένες αντιδράσεις.

– Γύρω και κάτω από το βρέφος δεν υπάρχουν αντικείμενα, όπως λούτρινα, μαξιλάρια.

– Τα μαλλιά της μητέρας δεν είναι υπερβολικά μακριά, όπου θα μπορούσε το βρέφος να μπλεχτεί.

– Δεν υπάρχει κενός χώρος, όπου το βρέφος θα μπορούσε να παγιδευτεί.

– Δεν κοιμούνται μαζί σε καναπέ, πολυθρόνα, καρέκλες κλπ. Το στρώμα του κρεβατιού δεν είναι ιδιαίτερα μαλακό, δε βουλιάζει (π.χ. στρώμα νερού).

– Δε μοιράζεται το βρέφος το κρεβάτι με μεγαλύτερα αδέλφια ή με κατοικίδια.

– Το βρέφος δεν κοιμάται μόνο του σε κρεβάτι ενήλικα.

– Το βρέφος δεν είναι μικρότερο των 8 εβδομάδων.

– Το βρέφος δεν είναι πρόωρο ή λιποβαρές. Δεν έχει πυρετό ή οξεία ασθένεια.

– Η θερμοκρασία του δωματίου δεν είναι ούτε πολύ κρύα, ούτε πολύ ζεστή.

– Το βρέφος δεν είναι υπερβολικά  ντυμένο. Το σκέπασμά του είναι στερεωμένο στα πόδια του κρεβατιού και δεν καλύπτει το βρέφος πάνω από το λαιμό. Σκεπάζεται με ελαφριά βρεφική κουβέρτα ή σε υπνόσακο.

– Η μητέρα θηλάζει. Έχει βρεθεί πως οι μητέρες, οι οποίες ταϊζουν το μωρό τους με μπιμπερό κοιμούνται με την πλάτη στραμμένη στο βρέφος και ανταποκρίνονται λιγότερο στις ανάγκες του τη νύχτα.

Τέλος, μια άλλη εναλλακτική για τη συγκοίμιση στο ίδιο κρεβάτι, είναι η ειδική τοποθέτηση και στερέωση του κρεβατιού του βρέφους στο κρεβάτι των γονιών στο ύψος του κεφαλιού. Το βρεφικό κρεβάτι περιβάλλεται από κάγκελα, εκτός από την πλευρά της ένωσης των δυο κρεβατιών.

 

Συνήθεις δυτικές απόψεις

  • «Η συγκοίμιση θα προκαλέσει ψυχολογικά προβλήματα στο παιδί»

Οι γονείς που έχουν την παραπάνω ανησυχία, φοβούνται πως το παιδί τους θα δυσκολευτεί να αυτονομηθεί και να ανεξαρτητποιηθεί. Ο Dr. James Mc Kenna υποστηρίζει πως αυτή η διατύπωση είναι μια προσωπική και αυθαίρετη κρίση. Μια κρίση, που βασίζεται στις δυτικές αξίες και στην ιδιαίτερη προώθηση της ατομικότητας και της αυτονομίας των βρεφών. Ωστόσο, καμία έρευνα δεν έχει δείξει ότι οι στόχοι για διαχωρισμό και ανεξαρτησία επηρεάζονται αρνητικά από τη συγκοίμιση. Αντίθετα φαίνεται πως όταν η πρακτική αυτή επιλέγεται από τους  γονείς για ιδεολογικούς και συναισθηματικούς σκοπούς –εξαιρουμένων βέβαια των περιπτώσεων, όπου η συγκοίμιση αποτελεί μέρος μιας γενικότερης ψυχοπαθολογικής και δυσλειτουργικής οικογένειας και/ή όταν αυτή συμβαίνει κάτω από επικίνδυνες κοινωνικές ή σωματικές συνθήκες- μόνο θετικές επιδράσεις έχει στον ψυχισμό και στη συνολικότερη λειτουργικότητα του παιδιού. Όταν οι σχέσεις των εμπλεκόμενων μερών είναι υγιείς, τα μακροχρόνια αποτελέσματα κάθε άλλο παρά αρνητικά είναι.

  • «Αν το παιδί μου κοιμάται από τώρα στην κρεβατοκάμαρά μας, τότε πώς θα μάθει να κοιμάται μόνο του στο δωμάτιό του;»

Ας μην ξεχνάμε τη νευρολογική ανωριμότητα των βρεφών κατά τη γέννησή τους, καθώς και το γεγονός ότι αργούν να ωριμάσουν σε σχέση με τα περισσότερα θηλαστικά. Ενώ τα υπόλοιπα είδη θηλαστικών γεννιούνται με το 60%-70% του ενήλικου εγκεφάλου τους και συνήθως στον πρώτο χρόνο της ζωής του έχουν ανεξαρτητοποιηθεί πλήρως, στο ανθρώπινο είδος το ποσοστό του εγκεφάλου βρίσκεται στο 25% συγκριτικά με των ενηλίκων, ενώ για την πλήρη ανάπτυξη και ανεξαρτητοποίηση τους (σωματική και ψυχική) απαιτούνται πολλά περισσότερα χρόνια (14 με 17).

Ως εκ τούτου, τα βρέφη αδυνατούν να φροντίσουν τα ίδια τον εαυτό τους και χρειάζονται την προσοχή και την επαφή με τους άλλους. Η κάλυψη της έμφυτης ανάγκης των βρεφών για επαφή και εγγύτητα από τους γονείς (όπως για παράδειγμα μέσα από το άγγιγμα, τα λόγια, τη συναισθηματική υποστήριξη) νωρίς στη ζωή τους οδηγεί και σε από νωρίς ανεξαρτησία και αυτάρκεια, εν αντιθέσει με ό,τι πιστεύεται στο δυτικό κόσμο. Η αυθαίρετη κοινωνική ιδέα ότι οι γονείς θα πρέπει ήδη από τη βρεφική ηλικία να προωθήσουν την ανεξαρτησία του παιδιού τους οδηγεί συχνά στους λανθασμένους ισχυρισμούς πως ένα βρέφος, το οποίο δεν μπορεί να ανακουφιστεί μόνο του από νωρίς δε θα μπορέσει να τα καταφέρει ούτε αργότερα και πως οι γονείς αυτού του τύπου είναι ανεπαρκείς. Αντίθετα με όλα αυτά, τέτοιου είδους ιδέες και ισχυρισμοί δεν έχουν καμία επιστημονική τεκμηρίωση.

  • «Είναι ασφαλές να κοιμόμαστε μαζί με τα παιδιά μας;»

Ας αντιστρέψουμε την ερώτηση και ας αναρωτηθούμε «είναι ασφαλές για τα παιδιά μας να κοιμούνται μόνα τους;». Από τη στιγμή που τηρούνται όλοι οι κανόνες ασφαλείας (που προαναφέρθηκαν), τότε ελαχιστοποιούνται και οι πιθανότητες για το Σύνδρομο Αιφνίδιου Θανάτου (SIDS). Για την ακρίβεια και σε αντίθεση με την επικρατούσα αντίληψη, η συντριπτική πλειοψηφία περιστατικών αιφνίδιων θανάτων συμβαίνει σε βρέφη που κοιμούνται μόνα τους.

Η διαφορά στα ποσοστά αυτά φαίνεται πως οφείλεται στο γεγονός ότι τα βρέφη, που κοιμούνται σε κοντινή απόσταση από τη μητέρα τους, βρίσκονται σε «προστατευτική εγρήγορση», καθώς νιώθουν πιο ασφαλή και γνωρίζοντας ότι η μητέρα τους θα ανταποκριθεί άμεσα στις ανάγκες τους, ξυπνούν πιο εύκολα αν αισθανθούν πως κατά κάποιο τρόπο κινδυνεύει η υγεία τους (π.χ. δυσκολία στην αναπνοή).

 

Πλεονεκτήματα και μακροπροθέσμα οφέλη της συγκοίμισης

Η Margot Sunderland (διευθύντρια του Κέντρου Ψυχικής Υγείας του Παιδιού στο Λονδίνο) επισημαίνει τη θετική συμβολή της συγκοίμισης μέσα από μια σειρά επιστημονικών μελετών, καθώς τα παιδιά αυτά εξελίσσονται σε ήρεμους και υγιείς ενήλικες.

Ορισμένα από τα πλεονεκτήματα που αναφέρονται στις έρευνες είναι: το γεγονός ότι διευκολύνεται και προάγεται ο θηλασμός, ρυθμίζονται με καλύτερο τρόπο οι σημαντικές λειτουργίες, για παράδειγμα τα βρέφη έχουν πιο σταθερή θερμοκρασία σώματος, πιο κανονικούς καρδιακούς παλμούς, λιγότερες παύσεις στην αναπνοή τους, αισθάνονται μεγαλύτερη συναισθηματική ασφάλεια –καθώς γνωρίζουν ότι οι γονείς τους είναι εκεί και πως μπορούν να ανταποκριθούν συναισθηματικά και σωματικά με ένα σωρό τρόπους, με αποτέλεσμα να κλαίνε λιγότερο συχνά και κατά συνέπεια να εκκρίνουν λιγότερα ποσοστά ανδρεναλίνης, κάτι που συνδέεται με μικρότερες πιθανότητες ανάπτυξης άγχους και άλλων διαταραχών στην ενήλικη ζωή.

Όσον αφορά στα μακροπρόθεσμα οφέλη, έχει παρατηρηθεί πως τα παιδιά -στα οποία οι γονείς τους ακολούθησαν την πρακτική της συγκοίμισης και την ακολούθησαν μέχρις ότου τα ίδια θελήσουν να κοιμούνται μόνα τους- είχαν υψηλότερο επίπεδο αυτοεκτίμησης, ήταν πιο χαρούμενα,  βίωναν  λιγότερες ενοχές, λιγότερο άγχος και φόβο, ανεξάρτητοποιήθηκαν πιο σύντομα, παρουσίασαν καλύτερη συμπεριφορά στο σχολείο και ήταν πιο εξοικειωμένα με πράξεις στοργής και τρυφερότητας.

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

«Η καρδιά μου που αγχώνεται»

panic12-234x300  «Μην προσπαθείς να εξηγήσεις σε κάποιον που δεν το έχει ζήσει, τι είναι η ψυχική νόσος. Είναι σαν να προσπαθείς να εξηγήσεις σε έναν τυφλό τι είναι τα χρώματα», δηλώνει πετυχημένη φωτογράφος Katie Crawford, η οποία πάσχει από γενικευμένη αγχώδη διαταραχή και κατάθλιψη από την ηλικία των μόλις 11 ετών. 

Σ’εναν συγκλονιστικό διάλογο με τον εαυτό της, και αντί να μιλήσει με λέξεις για να περιγράψει τα συναισθήματα που έχει βιώσει μέσα σ’αυτά τα ψυχιατρικά προβλήματα, η φωτογράφος αποφάσισε να τα εκφράσει μέσα από την τέχνη που υπηρετεί. Γι’αυτό δημιούργησε μία σειρά από πορτραίτα και φωτογραφικά στιγμιότυπα, τα οποία εξέδωσε σε λεύκωμα, αλλά και εξέθεσε σε έκθεση φωτογραφιών, με τον τίτλο «Η καρδιά μου που αγχώνεται»

Η φωτογράφος θέλησε μ’αυτό τον τρόπο και μέσα από το έργο της να επικοινωνήσει με το ευρύτερο κοινό, το πως ένας άνθρωπος βιώνει την παρουσία του μόνιμου άγχους στη ζωή του.  «Δεν είναι πάντα τόσο τρομακτικό το συναίσθημα, ούτε είναι πάντα τόσο δυνατό. Ωστόσο, είναι πάντα κάπου εκεί κοντά», θα πει.

panic-300x238 «Ένα ποτήρι νερό δεν είναι βαρύ κι ούτε χρειάζεται να σκεφτείς για να το σηκώσεις. Αν όμως δεν μπορείς να το αδειάσεις κάπου ή να το ακουμπήσεις ή αν πρέπει να κουβαλάς το βάρος του για μέρες, μήνες ή χρόνια; Το βάρος ποτέ δεν αλλάζει, αλλάζει, όμως, το φορτίο . Κι έτσι θα έρθει μια στιγμή που δεν θυμάσαι καν πόσο ελαφρύ ήταν παλιότερα. Μερικές φορές κάποιος μπορεί να κάνει τα πάντα για να προσποιηθεί ότι το βάρος αυτό δεν υπάρχει. Κάποιες φορές πάλι θα πρέπει απλώς να το αφήσει να πέσει.»

 

 

panic6-300x233 «Το κεφάλι μου γεμίζει με χημικό ήλιο και χάνω τη συγκέντρωσή μου. Οταν εχω να πάρω μια ασήμαντη απόφαση, ή να απαντήσω μια απλή ερώτηση, το μυαλό μου δεν με αφήνει. Είναι σαν να παλεύουν στο κεφάλι μου χιλιάδες ηλεκτρικά κυκλώματα.»

 

 

 

 
panic3-300x238

«Φοβόμουν να κοιμηθώ. Ένιωθα γνήσιο πανικό όταν ήμουν στο σκοτάδι. Δεν ήταν, όμως, το απόλυτο σκοτάδι που με τρόμαζε αλλά η μία αχτίδα φωτός που μπορεί να δημιουργούσε μια σκιά, μια σκιά τρομακτική.»

 

 

 

 

panic4-237x300

«Με συμβουλεύουν συνεχώς να ανασαίνω, ενώ το στήθος μου κινείται πάνω και κάτω. Πάνω και κάτω. Πάνω και κάτω. Ομως νιώθω να πνίγομαι. Βάζω το χέρι μου κάτω από τη μύτη να βεβαιωθώ ότι βγαίνει ο αέρας από μέσα μου. Πάλι δεν μπορώ να ανασάνω.»

 

 

 

 

 

panic5-300x234

«Αιχμάλωτη μέσα στο ίδιο μου το μυαλό. Υποκινώ τις σκέψεις μου. Όσο περισσότερο σκέφτομαι, τόσο χειρότερο γίνεται. Όσο λιγότερο σκέφτομαι, τόσο χειρότερο γίνεται. Ανάσανε, μόνο ανάσανε. Αφέσου. Θα περάσει σύντομα.»

 

 

 

panic2-300x235

«Είναι σαν να κολυμπάς και να θες να ακουμπήσεις τις πατούσες σου στο βυθό, αλλά το νερό είναι πιο βαθύ απ” όσο νόμιζες. Τα πόδια σου δεν ακουμπούν κάτω κι η καρδιά σου σταματά για μια στιγμή.»

 

 

 

 

panic7-238x300

«Οι πληγές σου είναι τόσο βαθιές που πιστεύεις πως ποτέ δεν θα επουλωθούν. Πονάς τόσο πραγματικά, σχεδόν αβάσταχτα. Έχω γίνει κι εγώ μια πληγή. Το μόνο που ξέρω είναι ο πόνος. Κοφτή ανάσα, βλέμμα κενό, χέρια που τρέμουν. Πονά τόσο πολύ, γιατί να το αφήσω να συνεχίσει; Εκτός κι αν μόνο αυτό ξέρεις.»

 

 

 

 

panic8-300x231

 

«Φοβάμαι να ζήσω, φοβάμαι να πεθάνω. Τι τρόπος να υπάρχεις!»

 

 

 

 

 

panic9-300x235

 

«Όσο κι αν αντιστέκομαι, το άγχος θα είναι πάντα εδώ, έτοιμο να με μαγκώσει, να με καλύψει, να καταρρεύσει μαζί μαζί μου. Κάθε μέρα το παλεύω. «Δεν μου κάνεις καλό και δεν θα μου κάνεις ποτέ καλό». Είναι όμως πάντα εκεί και με περιμένει όταν ξυπνάω και περιμένει να με πιάσει στον ύπνο. Μου στερεί την ανάσα. Με αφήνει χωρίς φωνή.»

 

 

panic10-300x229

 

«Φτιάχτηκες από μένα για μένα. Φτιάχτηκες για να απομονώνομαι από νοσηρή άμυνα. Εχεις φτιαχτεί από φόβο και ψέματα. Φόβο για τις  υποσχέσεις που δεν έχουν αντίκρυσμα και τη χαμένη εμπιστοσύνη που δεν πήρα ποτέ. Εσύ δίνεις το σχήμα στη ζωή μου. Όλο και πιο δυνατό.»

 

 

 

panic11-239x300

 

«Η Κατάθλιψη είναι σαν να μη νιώθεις τίποτα. Το Άγχος είναι σαν να νιώθεις πάρα πολλά. Το να βιώνεις και τα δύο αυτά συναισθήματα, είναι ένας μόνιμος πόλεμος με το ίδιο σου το μυαλό. Το να τα βιώνεις και τα δύο σημαίνει πως ποτέ δεν νικάς.»

 

 

 

 

 

Πηγή: www.invitromagazine.gr

Κρίση πανικού: φοβάμαι μήπως φοβηθώ

pa

Πιθανολογείται πως η λέξη πανικός προέρχεται από το όνομα του θεού Παν, γιου του Ερμή, ο οποίος μεταμφιεζόταν και τρομοκρατούσε τους ανυποψίαστους διαβάτες. Κατά μία άλλη εκδοχή, υποστηρίζεται ότι ο Θεός Παν στη μάχη του Μαραθώνα βοήθησε τους Έλληνες έναντι των Περσών, φωνάζοντας δυνατά και ρυθμικά το όνομά του «Παν, Παν, Παν». Στο άκουσμα αυτών των κραυγών οι Πέρσες φοβήθηκαν και τράπηκαν σε φυγή.

Η κρίση πανικού μπορεί να οριστεί ως μια αιφνίδια και σύντομη περίοδος, όπου σημειώνεται έντονο άγχος και φόβος, ενώ συνυπάρχουν τόσο σωματικά, ψυχολογικά και συναισθηματικά συμπτώματα. Στο συναισθηματικό κομμάτι αυτό που κυριαρχεί είναι ο φόβος.

Πάλη ή φυγή;

Πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, όπου ο άνθρωπος είχε να αντιμετωπίσει μια σειρά από φυσικούς κινδύνους (π.χ. τα άγρια ζώα), οι οποίοι απειλούσαν την επιβίωσή του, έπρεπε να μάθει να αντιδρά γρήγορα μέσω της ενεργοποίησης του αντανακλαστικού «δράσης-απόδρασης, πάλης-φυγής» (fight or flight).

Ο αρχέγονος αυτός μηχανισμός εξακολουθεί να σημαίνει συναγερμό ακόμη και σε καταστάσεις, όπου το άτομο δε βρίσκεται σε «πραγματικό» κίνδυνο (δηλ. δεν απειλείται η ζωή του), αλλά περισσότερο σε «φανταστικό» (δηλ. πιστεύει ότι απειλείται με κάποιο τρόπο και όχι απαραίτητα η ζωή του). Αυτό έχει να κάνει με τα επίπεδα στρες που βιώνει ο καθένας (βιολογικές αντιδράσεις), καθώς και με τον τρόπο που διαχειρίζεται το στρες (ψυχολογικές αντιδράσεις).

Καθώς λοιπόν ενεργοποιείται η αντίδραση «πάλη-φυγή», στο σώμα συμβαίνει ένα σύνολο αλλαγών:

– Αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός: αυτό επιτρέπει στο οξυγόνο να διοχετεύεται μέσω του αίματος πιο γρήγορα στο σώμα

– Αυξάνεται ο ρυθμός και η ένταση της αναπνοής: με αποτέλεσμα μεγαλύτερες ποσότητες οξυγόνου να μεταφέρονται σ’ όλο το σώμα

– Διαστέλλονται οι κόρες των ματιών, για να αυξηθεί η ποσότητα του φωτός και αυτό συνεπάγεται τη θολή όραση

– Αλλάζει η ροή του αίματος: το αίμα απομακρύνεται από το δέρμα και τα άκρα, ώστε να χρησιμοποιηθεί από το υπόλοιπο σώμα, με αποτέλεσμα τη χλωμότητα, τα κρύα άκρα και τα μουδιάσματα

– Εφίδρωση: το δέρμα «γλιστράει», έτσι ώστε να είναι πιο δύσκολο για το «αρπακτικό» να πιάσει το «θήραμα». Παράλληλα, μέσω της εφίδρωσης το σώμα ηρεμεί κι επιπλέον πέφτει η θερμοκρασία, ώστε να μη ζεσταθεί πολύ κατά τη διάρκεια της δράσης

– Μυϊκή ένταση: οι μύες προετοιμάζονται για το μηχανισμό πάλης-φυγής. Αυτό καταλήγει σε υποκειμενικό αίσθημα έντασης, που κάποιες φορές μπορεί να οδηγήσει σε πόνους και τρέμουλο

– Πεπτικό σύστημα: σχεδόν σταματά να λειτουργεί, ώστε να αξιοποιηθεί το αίμα από τους μύες, με αποτέλεσμα κανείς να νιώθει ναυτία, τάση για εμετό, κόμπο στο στομάχι

– Αύξηση μεταβολισμού, που οδηγεί στο αίσθημα κόπωσης και ζέστης

– Μείωση σιελόροιας, που καταλήγει σε ξηροστομία

Υπεραερισμός και ακανόνιστη αναπνοή

Καθώς εισπνέουμε, προσλαμβάνουμε οξυγόνο, που χρησιμοποιείται από το σώμα και εκπνέουμε διοξείδιο του άνθρακα. Προκειμένου το άτομο, που βιώνει την απειλή να μπορέσει να απομακρυνθεί αποτελεσματικά, απαιτείται ισορροπία μεταξύ οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα. Σε αγχογόνες καταστάσεις όμως, αυτή η ισορροπία παύει να ισχύει λόγω της υπέρπνοιας. Απ’ τη στιγμή που ο οργανισμός ανιχνεύει την ανισορροπία, απαντά με ένα σύνολο χημικών αλλαγών, οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν συμπτώματα, όπως: ζάλη, σύγχυση, λαχάνιασμα, θολή όραση, αύξηση καρδιακού ρυθμού, μούδιασμα, μυρμήγκιασμα των άκρων, ιδρωμένα χέρια και μυϊκή δυσκαμψία.

Για όσους έχουν βιώσει προσβολές πανικού, οι φυσιολογικές αυτές αισθήσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα ενοχλητικές, καθώς ενδέχεται να τις εκλαμβάνουν ως σήμα κινδύνου και να τις παρερμηνεύουν για παράδειγμα ως καρδιακή προσβολή, παρά το γεγονός ότι συνδέονται κατά κύριο λόγο με την υπέρπνοια, παρά με κάποιο άλλο οργανικό πρόβλημα.

Οι σκέψεις πίσω από τον πανικό

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα των ατόμων με κρίσεις πανικού βρίσκεται σε υπερδραστηριότητα. «Σκανάρει» συνεχώς το σώμα αν λειτουργεί σωστά, με αποτέλεσμα αυτό το σκανάρισμα να μετατρέπεται σε αυτόματη συνήθεια. Απ’ τη στιγμή που ανιχνεύονται σωματικά συμπτώματα (όπως τα προαναφερθέντα), συχνά παρερμηνεύονται ως σημάδια κινδύνου. Καθώς λαμβάνουν χώρα οι ψευδείς αυτοί συναγερμοί, το άτομο πιθανώς να σκεφτεί ότι κάτι δεν πάει καλά κι αρχίζει να φοβάται. Συγκεκριμένα φοβάται είτε ότι θα τρελαθεί, ή θα χάσει τον έλεγχο, ή ότι θα πεθάνει.

Κατά τη διάρκεια των κρίσεων πανικού, τα πιο συνηθισμένα γνωστικά λάθη που συμβαίνουν, είναι:
– Καταστροφικές σκέψεις για φυσιολογικές σωματικές αντιδράσεις (π.χ. «Η καρδιά μου χτυπάει λίγο πιο δυνατά, άρα παθαίνω καρδιακή προσβολή».)

– Υπερεκτίμηση των περιπτώσεων, όπου μπορεί να προκύψει μια κρίση πανικού (π.χ. «Θα πάθω οπωσδήποτε κρίση πανικού, αν δεν προλάβω το λεωφορείο για τη δουλειά».)

– Υπερεκτίμηση των συνεπειών μιας κρίσης πανικού: σκέψεις ότι οι συνέπειες θα είναι πολύ σοβαρές και πολύ αρνητικές.

Συμπεριφορές που διατηρούν τον πανικό

Όταν βιώνουμε ή περιμένουμε ότι θα νιώσουμε άγχος, αντιδρούμε συχνά με τρόπους τέτοιους, που μας επιτρέπουν να το ελέγχουμε. Ένας τρόπος είναι η αποφυγή καταστάσεων, που «ευνοούν» την πρόκληση κρίσεων πανικού και μπορεί να περιλαμβάνει:

– καταστάσεις, όπου το άτομο βίωσε κρίση πανικού στο παρελθόν

– καταστάσεις, από τις οποίες είναι δύσκολη η διαφυγή ή η λήψη βοήθειας (π.χ. Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, εμπορικά κέντρα, οδήγηση σε ώρα αιχμής)

– καταστάσεις, που προκαλούν παρόμοιες σωματικές αισθήσεις με αυτές των κρίσεων πανικού (π.χ. σωματική άσκηση, σεξ, πρόσληψη καφέ, συναισθηματικές αντιδράσεις όπως ο θυμός).

Ένας άλλος τρόπος είναι το άτομο να αντιδρά διαφορετικά, χρησιμοποιώντας «ασφαλείς συμπεριφορές». Τέτοιες «προφυλάξεις» μπορεί να είναι: να υπάρχει κοντά μια έξοδος κινδύνου, να υπάρχει κάποιος δίπλα του, να βρίκεται κοντά σε τοίχο για να να μπορέσει να σταθεί, να κουβαλάει μαζί του αγχολυτικά κ.α. Ή μπορεί να χρησιμοποιεί άλλες υποστηρικτικές μεθόδους, όπως το να αποσπά την προσοχή του από την αγχογόνο πηγή, διαβάζοντας, ακούγοντας μουσική, μιλώντας στο τηλέφωνο κ.α. Παρόλο που αυτό δε φαίνεται να είναι επιζήμιο σε πρώτη φάση, αλλά αντιθέτως βοηθητικό, είναι πολύ πιθανό να γυρίσει μπούμεραγκ σε περίπτωση, που το άτομο αρχίσει να εξαρτάται από τέτοιες συμπεριφορές απόσπασης προσοχής, με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα επίπεδα άγχους του, αν δεν είναι σε θέση να κάνει κάτι από αυτά.

Ο φαύλος κύκλος

Δυστυχώς, η κρίση πανικού δεν τελειώνει με το που λήγει το επεισόδιο. Από τη στιγμή που κανείς την βιώνει, ξεκινάει ένας νέος κύκλος, όπου το άτομο φοβάται την επανεμφανίση της για το που, πώς και τι θα συμβεί. Αρχίζει λοιπόν η διαδικασία προσμονής της, κατά την οποία κανείς βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή, ώστε να αναγνωρίσει τυχόν προειδοποιητικά σωματικά συμπτώματα και να αντιδράσει σ’ αυτά με τρόπους, που περιγράφηκαν πριν. Η δευτερογενής ανησυχία μήπως φοβηθεί, γεννά φόβο («με πιάνει πανικός μήπως με πιάσει κρίση πανικού»), με αποτέλεσμα να μεταφέρεται στην καθημερινότητα του και κατά συνέπεια να την περιορίζει.

Τι κρύβεται πίσω από τον πανικό

Σ’ αυτό το σημείο χρειάζεται να διευκρινιστεί και να τονιστεί ότι η κρίση πανικού δεν οφείλεται στην αδυναμία ή τη μη θέληση των ατόμων να την αντιμετωπίσουν, όπως ίσως εσφαλμένα να πιστεύουν κάποιοι από το περιβάλλον τους. Για την ακρίβεια, τα άτομα αυτά κάθε άλλο παρά αδύναμα είναι. Τα συμπτώματά τους είναι αληθινά και πολλές φορές ιδιαίτερα ενοχλητικά και επώδυνα. Στην ουσία πρόκειται για ανθρώπους με μεγάλα αποθέματα ψυχικού σθένους, εφόσον καταφέρνουν να λειτουργήσουν στην καθημερινότητά τους, παρά τα εμπόδια και την πίεση που βιώνουν λόγω του φόβου μιας επερχόμενης κρίσης.

Ουσιαστικά, η κρίση πανικού κρύβει μια κρίση εαυτού. Η κρίση πυροδοτείται και σημαίνει ο συναγερμός λόγω των εσωτερικών άλυτων συγκρούσεων, που βιώνει το άτομο. Ο εαυτός απειλείται από μια αλλαγή, από το καινούριο που έρχεται κι έχει ανάγκη, όμως θέλει να κρατήσει το «παλιό», έστω και δυσλειτουργικό, αλλά ωστόσο γνώριμο, οικείο και βολικό κομμάτι του.

Μέσα του συμβαίνει μια πάλη, ένας αγώνας ανάμεσα σ’ αυτό που θέλει να είναι και να κάνει και σ’ αυτό που πρέπει. Ένα δίλημμα μεταξύ των «θέλω», των πραγματικών αναγκών του και των κανόνων, των πλασματικών αναγκών του. Αμφιταλαντεύεται σε δύο τάσεις, της αυτονομίας και της εξάρτησης. Γιατί αν αποφασίσει να πάρει το πρώτο δρόμο, αυτό στο νου του ισοδυναμεί με απόρριψη από τον ή τους σημαντικούς άλλους.

Να επιλέξει λοιπόν το «αυτός είμαι και θέλω να είμαι» ή το «πρέπει να είμαι τέλειος»; Ποιο είναι το κόστος και ποιο το όφελος σε κάθε περίπτωση; Είναι μια ευκαιρία να ξεχάσει ό,τι ήξερε, να μάθει τον εαυτό του με ένα διαφορετικό τρόπο, να τον γνωρίσει αλλιώς. Αυτό είναι το κομμάτι που καλείται να αναγνωρίσει και να λύσει. Αυτό χρειάζεται να δει πίσω από τους συναγερμούς και τα καμπανάκια κινδύνου. Αυτό του φωνάζει το σώμα του. Ας το ακούσουμε…

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

Run to the roar! Τρέξε προς το βρυχηθμό!

279902145_c65e283546     «Κάποια στιγμή εργαζόμουν σε μια μικρή πόλη, όπου λίγοι ψυχολόγοι ιδιώτευαν και συχνά μου τηλεφωνούσε ο εκδότης της τοπικής εφημερίδας, με σκοπό να συντάξω διάφορα θέματα ψυχολογίας. Ένα συγκεκριμένο τηλεφώνημα του ξεχωρίζει. Χρειαζόταν μια φράση, ένα ρητό για ένα άρθρο σχετικά με τη συναισθηματική απομόνωση. Προτού κλείσει, μου ζήτησε αν θα μπορούσα να προτείνω κάτι στους αναγνώστες, ώστε να αποφύγουν τα ψυχολογικά προβλήματα. Του είπα ότι υπάρχουν πολλές προτάσεις και ότι η επιλογή μίας και μοναδικής είναι πολύ δύσκολη. Ωστόσο επέμενε, ζητώντας μια βασική αιτία, ένα κοινό θέμα που υποβόσκει στα περισσότερα συναισθηματικά προβλήματα, μόνο ένα!

Λίγη ώρα αργότερα του τηλεφώνησα έχοντας βρει την πλέον βασική αιτία, που μπόρεσα να σκεφτώ. «Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν ψυχολογικά προβλήματα, τα έχουν επειδή δεν τρέχουν προς το βρυχηθμό.»

Στην αρχή δεν κατάλαβε και σκέφτηκε πως κάτι περίεργο τρέχει με μένα. Τότε του είπα μια ιστορία, που είχα διαβάσει πολλά χρόνια πριν.

          Η κόρη ενός ιεραποστόλου, που μεγάλωσε σε κάποιο μέρος της Αφρικής περιτριγυρισμένη από μια αγέλη λιονταριών, παρατήρησε ότι τα λιοντάρια συμπεριφέρονταν διαφορετικά στα μεγαλύτερα ηλικιακά μέλη της αγέλης, συγκριτικά με άλλα ζώα. Ενώ τα άλλα ζώα άφηναν τα ηλικιωμένα μέλη να πεθάνουν όταν δεν μπορούσαν πια να πιάσουν το θήραμά τους, η αγέλη των λιονταριών δεν το έκανε. Αντίθετα, τα χρησιμοποιούσε για να τους βοηθήσουν στο κυνήγι. Η αγέλη θα παγίδευε μια αντιλόπη και άλλα ζώα σ’ ένα φαράγγι, βάζοντας τα νεαρά λιοντάρια από τη μια πλευρά και τα γέρικα από την άλλη. Τα γέρικα θα έπρεπε τότε να βρυχηθούν όσο πιο δυνατά μπορούσαν. Τα ζώα στο φαράγγι ακούγοντας το βρυχηθμό θα έτρεχαν προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή κατευθείαν προς την ομάδα των νεαρών λιονταριών που τα περίμενε.

Το μάθημα για την αντιλόπη και τα υπόλοιπα ζώα ήταν ξεκάθαρο. Αν είχαν τρέξει προς το βρυχηθμό θα ήταν ασφαλή, αλλά φοβήθηκαν από το θόρυβο. Τρέχοντας μακριά απ’ τον ήχο του κινδύνου, έτρεξαν κατευθείαν στον κίνδυνο τον ίδιο.

Η ιστορία μπορεί να μην είναι αληθινή, παρόλα αυτά είναι χρήσιμη, καθώς συμβολίζει ένα σοβαρό πρόβλημα, που οι περισότεροι άνθρωποι έχουν. Αποφεύγουν οτιδήποτε μπορεί να τους φέρει αντιμέτωπους με μια δυσκολία- τρέχουν μακριά από το βρυχηθμό.

Για παράδειγμα, τα άτομα που έχουν άγχος αποφεύγουν το φόβο τους, προσπαθώντας να βρουν ένα ήρεμο, ασφαλές μέρος να κρυφτούν. Αν φοβούνται τα αεροπλάνα, τα αποφεύγουν. Αν έχουν αγοραφοβία, μένουν μόνοι τους στο σπίτι. Αν φοβούνται το νερό, αποφεύγουν να κολυμπήσουν. Οι φόβοι ποτέ δεν ελαττώνονται, μόνο αυξάνονται.

Όσοι έχουν κατάθλιψη αποφεύγουν να αποδεχθούν την πεποίθηση ότι είναι το ίδιο όπως όλοι οι άλλοι. Μπορεί να φαίνεται περίεργο ότι πολλοί καταθλιπτικοί είναι αλλαζονικοί, καθώς θα φανταζόταν κανείς το αντίθετο. Όμως πολλοί θεραπευτές έχουν διαπιστώσει ότι πίσω από την κατάθλιψη, οι πελάτες τους υποκρύπτουν την προσδοκία ότι θα έπρεπε να είναι τέλειοι και η κατάθλιψη προκύπτει απ’ το γεγονός ότι συνειδητοποιούν πως δε είναι. Έτσι λοιπόν αποφεύγουν την πραγματικότητα, ότι δεν είναι ημίθεοι, αλλά αντίθετα ατελείς άνθρωποι, όπως όλοι μας.

Η λύση στα προβλήματα είναι το ηθικό δίδαγμα από την ιστορία με τα λιοντάρια «Σταματήστε να τρέχετε μακριά, να αποφεύγετε!». Αν οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν τα προβλήματά τους, θα μπορούσαν να λύσουν τα περισσότερα από αυτά. Αν κάποιος που φοβάται το νερό το πλησίαζε, έβαζε τα πόδια του στα κύματα, κωπηλατούσε στα ρηχά και ανάγκαζε τον εαυτό του να καθίσει σε βάρκες, η φοβία του θα μπορούσε να υπερνικηθεί χρόνια πριν. Αν κάποιος με κατάθλιψη αποδεχόταν τον εαυτό του ως ατελή άνθρωπο, δε θα πυροδοτούσε συμπτώματα κατάθλιψης κάθε φορά που έκανε λάθη.

Ποιο είναι το μάθημα για όλους; Τρέξε προς το βρυχηθμό! (Run to the roar!)»

The New Handbook of Cognitive Therapy Techniques, Rian E. Mc Mullin