Αρχείο

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι για όλους!

chairs-psychotherapy   Με ρωτάνε: «Τελικά βοηθάει η ψυχοθεραπεία; Αξίζει τον κόπο να προσπαθήσω;».

Προσωπικά, λόγω της εκτεταμένης μου εμπειρίας σ’ αυτό το επάγγελμα, δεν μπορώ να απαντήσω με ένα ναι, ή με ένα όχι.

Είναι σα να με ρωτάς: «Βοηθά να ταξιδεύω στη θάλασσα; Βοηθά να κάνω καταδύσεις; Να κάνω ορειβασία; Βοηθά να μπαίνω σε σχέσεις;»

Εξαρτάται.

Σε κάποιους η θάλασσα φέρνει ναυτία. Δεν τολμούν ούτε να σκεφτούν να κολυμπήσουν σε άγνωστα νερά. Και μόνο η ιδέα τους αναστατώνει, τους τρομάζει.

Το ίδιο και οι βουτιές.

Ακόμα και η ιδέα της περιπέτειας, του ταξιδιού, της ανάβασης τους κουράζει και δεν βρίσκουν σ’ αυτήν κανένα νόημα.

Η πλειοψηφία των ανθρώπων αγαπούν τα προβλήματα περισσότερο από τις λύσεις τους, γιατί έμαθαν να ζουν μ’ αυτά, και μέσα από αυτά να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους.

Οι αλλαγές τους τρομάζουν, ιδίως εάν αυτές πρόκειται να τους οδηγήσουν σε μια καινούργια ζωή, γιατί σε αυτό το νέο πλαίσιο ζωής χρειάζεται να καταβάλουν προσπάθεια. Να αλλάξουν τις συνήθειές τους.

Να πάψουν να ρίχνουν τις ευθύνες της ζωής τους σε άλλους, και να τις αναλάβουν οι ίδιοι.

Επίσης, η κάθε ατομική απόπειρα εμπλοκής σε προσωπική ψυχοθεραπεία είναι τόσο μοναδική, ιδιαίτερη κι εξατομικευμένη, ως προς τα κίνητρα, τα προσόντα των υποψηφίων και –γι’ αυτό- την αποτελεσματικότητά της, όσο τα χαρακτηριστικά που φέρουν σ’ αυτήν τα υποψήφια μέλη, θεραπευτής και θεραπευόμενος.

Η θετική έκβαση της θεραπευτικής συνεργασίας εξαρτάται από μια σειρά παραμέτρων.

Την επαγγελματική κι αυτογνωστική εμπειρία του εμπλεκόμενου ψυχοθεραπευτή.

Το εύρος και την πληρότητα της εκπαίδευσής του.

Την ηλικία και την ετοιμότητα του υποψήφιου θεραπευόμενου.

Την ωριμότητα και τα κίνητρα που τον ωθούν να ξεκινήσει την διαδικασία.

Το βάθος των τραυματικών του εμπειριών, τους τρόπους που το παρελθόν του παρεμβαίνει στην καθημερινότητά του σήμερα, και την χρήση αυτών των εμπειριών που η ψυχή του είναι έτοιμη να κάνει.

Το ταίριασμα των δύο εταίρων.

Μιλάνε οι ψυχές τους την ίδια γλώσσα; Συνειδητή κι ασυνείδητη;

Πόσο πρόθυμοι και ικανοί είναι και οι δυο τους γι’ αυτοαποκάλυψη;

Τι καταλαβαίνει ο καθένας τους όταν λέει «ψυχοθεραπεία»;

Ταιριάζουν οι τρόποι που την αντιλαμβάνονται και οι προσδοκίες που έχουν απ’ αυτήν;

Μέχρι ποιο σημείο την αυτογνωστικής του πορείας είναι διατεθειμένος ο θεραπευόμενος να φτάσει;

Κατά πόσο σε αυτό μπορεί να τον ακολουθήσει ο συγκεκριμένος ψυχοθεραπευτής;

Πόσο ικανοί είναι αμφότεροι στην μετα-επικοινωνία; Δηλαδή, σε ποιον βαθμό και πόσο ανοιχτά μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους έχοντας ως αντικείμενο συζήτησης την ίδια τους την θεραπευτική επικοινωνία; Την θεραπευτική σχέση και συνεργασία;

Σε ποιο βαθμό μπορεί ο θεραπευόμενος να αναστοχάζεται και να βάζει σε λέξεις τα συναισθήματα και τις εσωτερικές του διεργασίες;

Όλες οι παραπάνω παράμετροι, εφόσον γίνονται αντιληπτά από τους εμπλεκόμενους, και μπορούν να συζητηθούν στο θεραπευτικό πλαίσιο, είναι θεμιτό να γίνουν έναυσμα εισόδου κι εμβάθυνσης της ψυχοθεραπευτικής σύνδεσης, καθώς ορίζουν το πιο σημαντικό της κομμάτι: την θεραπευτική διάδραση, την πορεία και την τελική της έκβαση.

Όχι, λοιπόν. Η καλή, η αποτελεσματική ψυχοθεραπεία δεν είναι για όλους.

Θέλει όλα τα παραπάνω.

Χρειάζεται αυτός που την ξεκινά να είναι οπλισμένος με εξυπνάδα, αντιληπτικότητα, ικανότητα να λεκτικοποιεί την εσωτερική του εμπειρία, υπομονή.

Ικανότητα για επένδυση σε βάθος χρόνου, για επένδυση σε σχέση.

Να θέλει –ακόμη κι αν έχει αμφιθυμία- να αναλάβει τις ευθύνες του για την ζωη του.

Να μην ψάχνει συμβουλές.

Να μην θέλει κάποιος άλλος να τον «σώσει».

Να ξέρει και να πιστεύει πως μόνος του θα βρει τον δρόμο, με την βοήθεια και το «φαναράκι» του ψυχοθεραπευτή.

Σ’ αυτήν την περίπτωση, θα βιώσει την ψυχοθεραπευτική εμπειρία ίσως ως την πολυτιμότερη εμπειρία της ζωής του.

 

Dr. Γρηγόρης Βασιλειάδης, Ψυχολόγος – Συστημικός – Υπαρξιακός Ψυχοθεραπευτής

Πηγή: aftognosia.gr

Advertisements

Οι αρχές της Γνωστικής- Συμπεριφορικής Θεραπείας

cognitive-triangle    Η Γνωστική Θεραπεία (ΓΘ) αναπτύχθηκε από τον A. Beck στις αρχές του 1960, στοχεύοντας στην επίλυση των προβλημάτων του εκάστοτε θεραπευόμενου μέσα από την τροποποίηση των λαθεμένων του σκέψεων και συμπεριφορών. Πέρα από τη θεραπεία του Beck, έχουν αναπτυχθεί και άλλες μορφές της γνωστικής –συμπεριφορικής θεραπείας από άλλους μεγάλους θεωρητικούς, όπως η ορθολογική ή λογικο-θυμική θεραπεία του A. Ellis, η γνωστική-συμπεριφορική τροποποίηση του Meichenbaumκαι η πολυδιάστατη θεραπεία του Lazarus.

Το γνωστικό μοντέλο υποστηρίζει ότι οι διαστρεβλωμένες σκέψεις επηρεάζουν τη διάθεση και τη συμπεριφορά μας και είναι αυτές που βρίσκονται πίσω από τα ψυχολογικά μας προβλήματα. Στόχος της θεραπείας είναι να αξιολογηθούν ρελαιστικά αυτές οι σκέψεις και να τροποποιηθούν, ώστε να βελτιωθεί η συναισθηματική κατάσταση και η συμπεριφορά μας.

Αρχές της Γνωστικής- Συμπεριφορικής Θεραπείας

Η Γνωστική- Συμπεριφορική Θεραπεία:

1) βασιζεται στην εξελισσόμενη κατανόηση του θεραπευόμενου και των προβλημάτων του με γνωστικούς όρους.

Αρχικά προσδιορίζεται ο τρόπος σκέψης που συντηρεί τα δυσάρεστα συναισθήματα και τις προβληματικές συμπεριφορές. Στη συνέχεια αναγνωρίζονται οι εκλυτικοί παράγοντες, που συνέβαλαν στο διαστρεβλωμένο τρόπο αντίληψης των πραγμάτων και τέλος, ο θεραπευτής διατυπώνει υποθέσεις για σημαντικά αναπτυξιακά γεγονότα στη ζωή του θεραπευόμενου, καθώς και ορισμένους, σταθερούς τρόπους που έχει για να ερμηνεύει αυτά τα γεγονότα. Η κάθε διατύπωση βασίζεται σε στοιχεία που παρέχει ο θεραπευόμενος στις συνεδρίες. Ο θεραπευτής μοιράζεται με το θεραπευόμενό του αυτες τις υποθέσεις προκειμένου να διασφαλίσει ότι ο τρόπος που σκέφτεται ακούγεται σωστός στο θεραπευόμενο.

2) Απαιτεί μια σταθερή θεραπευτική συμμαχία.

Η θεραπευτική σχέση είναι η σχέση που αναπτύσσει ο θεραπευτής με το θεραπευόμενο, αναπόσπαστο κομμάτι της οποίας αποτελεί η θεραπευτική συμμαχία. Ο θεραπευτής αφιερώνει χρόνο προκειμένου να εδραιώσει μια σταθερή θεραπευτική σχέση, η οποία και παίζει κρίσιμο ρόλο στο αποτέλεσμα τς θεραπευτικής πορείας.

3) Δίνει έμφαση στη συνεργασία και την ενεργό συμμετοχή.

Η θεραπευτική σχέση είναι συνεργατικής φύσης, καθώς σκοπός του θεραπευτή είναι να δουλέψει μαζί με το θεραπευόμενο για την αντιμετώπιση του προβλήματος, που προκαλεί τη δυσλειτουργία.

Η θεραπεία είναι δουλειά ομαδική. Δεν είναι ο θεραπευτής που αποφασίζει μόνος του και «επιβάλλει» στο θεραπευόμενό του τι να κάνει και να ακολουθήσει τις οδηγίες του. Αντίθετα, αποφασίζουν από κοινού. Θεραπευτής και θεραπευόμενος συνεργάζονται, ο πρώτος ως ειδικός της ανθρώπινης συμπεριφοράς και ο δεύτερος ως ειδικός του εαυτού του.

4) Προσανατολίζεται σε στόχους και επικεντρώνεται σε προβλήματα

Αφού εντοπιστούν τα προβλήματα, στη συνέχεια τίθενται οι στόχοι- οι οποίοι διαμορφώνονται σε ρεαλιστικό επίπεδο, ώστε να επιλυθεί το πρόβλημα. Με τον τρόπο αυτό, ο θεραπευόμενος είναι σε θέση να αναγνωρίσει τι είναι αυτό που επιθυμεί να αλλάξει και τι προσδοκίες έχει από τη θεραπεία, με ποιον τρόπο πιστεύει και περιμένει ότι θα τον βοηθήσει.

 5) Αρχικά δίνει έμφαση στο παρόν.

Η θεραπεία ξεκινάει με εστίαση στα προβλήματα και στις επώδυνες καταστάσεις που βιώνει ο θεραπευόμενος στο εδώ και τώρα. Μέσω της ρεαλιστικής αξιολόγησης των δυσάρεστων συνθηκών επειδιώκεται η μέιωση των συμπτωμάτων.

Η προσοχή στρέφεται στο παρελθόν όταν: (α) ο θεραπευόμενος επιθυμεί έντονα να αναφερθεί σ’ αυτό, (β) είναι «φτωχά» τα αποτελέσματα της γνωστικής, συμπεριφορικής και συναισθηματικής αλλαγής, (γ) ο θεραπευτής θέλει να κατανοήσει πως αναπτύχθηκαν οι δυσλειτουργικές πεποιθήσεις του θεραπευόμενου, που τον επηρεάζουν μέχρι και σήμερα.

6) Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα.

Αυτό σημαίνει ότι επιδιώκει να μάθει στο θεραπευόμενο πώς να γίνει ο ίδιος θεραπευτής του εαυτού του, παρέχοντας του όλα τα απαραίτητα εφόδια και γνώσεις για να φτάσει στο σημείο αυτό. Έτσι μαθαίνει να επικεντρώνεται σε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, να αναγνωρίζει τις δυσλειτουργικές του σκέψεις, να αξιολογεί την εγκυρότητά τους και πώς αυτές επιδρούν στο συναίσθημά του, να σχεδιάζει αλλαγές στη συμπεριφορά του, διδάσκοντάς του τον τρόπο για να τα κάνει όλα αυτά.

7) Είναι χρονικά περιορισμένη.

Οι περισσότεροι θεραπευόμενοι με κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές θεραπεύονται μέσα σε ένα διάστημα λίγων μηνών. Ωστόσο, δε σημειώνουν όλοι την ίδια πρόοδο κι ενδεχομένως για κάποιους να απαιτείται περισσότερος χρόνος ( π.χ. ένα με δύο χρόνια θεραπείας), ώστε να τροποποιήσουν αρκετά άκαμπτες πεποιθήσεις και συμπεριφορές, στις οποίες οφείλονται τα συμπτώματά τους.

8) Έχει δομημένες συνεδρίες.

Ανεξάρτητα από τη φύση του προβλήματος ή το στάδιο της θεραπείας, τηρείται μια προκαθορισμένη δομή σε κάθε συνεδρία. Η δομημένη διαδικασία βοηθάει στον εστιασμό σημαντικών θεμάτων για τον πελάτη, φαίνεται πιο κατανοητή στο θεραπευόμενο κι έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες να προχωρήσει σε αυτοθεραπεία μετά το τέλος των συνατήσεων

9) Χρησιμοποιεί μια ποικιλία τεχνικών.

Παρόλο που οι γνωστικές στρατηγικές είναι κεντρικής σημασάις, χρησιμοποιούνται τεχνικές και από άλλες θεραπευτικής προσεγγίσεις, ενταγμένες μέσα στο γνωστικό πλαίσιο, για να επιτευχθεί η αλλαγή στον τρόπο σκέψης, στη διάθεση και τη συμπεριφορά του θεραπευόμενου.

 

Οι παραπάνω αρχές εφαρμόζονται σε όλους τους πελάτες, ωστόσο η θεραπεία διαφοροποιέιται ανάλογα με τον κάθε θεραπευόμενο, τη φύση και το είδος των προβλημάτων του, τους στόχους, την κινητοποίησή του για αλλαγή, την ικανότητά του να δημιουργεί ισχυρό θεραπευτικό δεσμό, την προηγούμενη θεραπευτική του εμπειρία και την προτίμησή του για θεραπεία.

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

Βιβλιογραφία:

Beck, J. (2004). Εισαγωγή στη γνωστική θεραπεία. Αθήνα: Πατάκη

 

«Ποιος είσαι;»

7 Οι άνθρωποι συνεχώς αναζητούν την ευτυχία και την πληρότητα στη ζωή τους.. πριν ψάξεις για τις σωστές απαντήσεις βεβαιώσου ότι κάνεις τις σωστές ερωτήσεις..

1. Τι είναι χειρότερο, το να αποτύχεις ή το να μην προσπαθήσεις ποτέ;

2. Αν η ζωή είναι τόσο μικρή γιατί κάνουμε τόσα πολλά από εκείνα που δεν μας αρέσουν και τόσα λίγα από εκείνα που μας αρέσουν;

3. Κάνεις εκείνο που πιστεύεις ή συμβιβάζεσαι με εκείνο που κάνεις;

4. Αν το προσδόκιμο ζωής ήταν τα 40 χρόνια πόσο διαφορετικά θα ζούσες;

5. Ανησυχείς περισσότερο για το αν κάνεις σωστά τα πράγματα ή για το αν κάνεις τα σωστά πράγματα;

6. Αν μπορούσες να δώσεις μια μόνο συμβουλή σε ένα νεογέννητο παιδί, τι θα του έλεγες;

7. Ποιο είναι εκείνο που κάνεις διαφορετικά συγκριτικά με τους περισσότερους ανθρώπους;

8. Ποιο είναι εκείνο το ένα που δεν έχεις κάνει αλλά το επιθυμείς πολύ; Τι σε εμποδίζει;

9. Έχεις υπάρξει ο φίλος που θα ήθελες ως φίλο;

10. Για ποιο πράγμα νιώθεις μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη;

11. Μπορείς να μάθεις την αλήθεια χωρίς κόστος;

12. Έχει πραγματοποιηθεί ποτέ ο μεγαλύτερός σου φόβος;

13. Θυμάσαι εκείνη τη στιγμή, 5 χρόνια πριν, που είχες πολύ κακή διάθεση; Τώρα έχει σημασία;

14. Ποια είναι η πιο ευτυχισμένη παιδική ανάμνηση; Για ποιο λόγο;

15. Ποια στιγμή πρόσφατα ένιωσες ιδιαίτερα «ζωντανός» και παθιασμένος με κάτι;

16. Αν αυτό που θέλεις δεν το έχεις πετύχει ακόμη, τι έχεις να χάσεις;

17. Αν όχι τώρα, πότε;

18. Νιώθεις ότι έχεις ξαναζήσει τη σημερινή μέρα άλλες 100 φορές ήδη;

19. Ποια ήταν η τελευταία φορά που τόλμησες κάτι πραγματικά ριψοκίνδυνο;

20. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο να είσαι ζωντανός και στο να ζεις πραγματικά;

21. Αν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, τότε γιατί φοβόμαστε τόσο πολύ να κάνουμε λάθος;

22. Μήπως μένεις αγκιστρωμένος σε κάτι απ’ το οποίο θα ‘πρεπε να απελευθερωθείς;

23. Τι θα έκανες διαφορετικά αν γνώριζες ότι κανείς δεν θα σε κρίνει;

24. Πότε ήταν η τελευταία φορά που παρατήρησες τον ήχο της αναπνοής σου;

25. Τι αγαπάς; Έχεις εκφράσει αυτήν την αγάπη με κάποια από τις ενέργειές σου πρόσφατα;

26. Οι αποφάσεις λαμβάνονται αυτή τη στιγμή. Το ερώτημα είναι : αποφασίζεις για τον εαυτό σου ή αφήνεις άλλους να αποφασίσουν για σένα;

ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ: ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙV)

PicsArt_1409678128497

* Το κείμενο είναι συνέχεια του «ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ:ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙΙΙ)»

Υποταγή: «Ό,τι πεις

Με την Υποταγή θυσιάζετε τις προσωπικές σας ανάγκες και επιθυμίες σας προκειμένου να ικανοποιήσετε τους άλλους ή να καλύψετε τις ανάγκες σας. Το μόνο άτομο που δε νιώθετε την υποχρέωση να ικανοποιήσετε- είναι ο εαυτός σας. Είναι οι ανάγκες των άλλων ανθρώπων αυτές που προηγούνται πάντα. Χάνετε τον εαυτό σας μέσα στους άλλους. Αφήνετε τους άλλους να σας ελέγχουν.

Το αίσθημα της υποταγής είναι καταπιεστικό, είναι τεράστια ευθύνη, είναι κάτι το εξουθενωτικό. Η ζωή χάνει την ανεμελιά και την ελευθερία της. Η παγίδα αυτή σας οδηγεί στην παθητικότητα. Παραμένετε ένας απλός παρατηρητής της ζωής σας. Περιμένετε και ελπίζετε, να βελτιωθούν σα θαύμα, τα πράγματα ξαφνικά.

Θεωρείτε τον εαυτό σας βολικό και ευπροσάρμοστο. Δυσκολεύεστε να θέστε όρια στις απαιτήσεις που έχουν οι άλλοι από εσάς. Η παγίδα αυτή μειώνει την αυτοεκτίμησή σας. Ο συσσωρευμένος θυμός σας αποτελεί μια απόδειξη της υποτακτικής παρά της βολικής σας στάσης.

Δύο είδη υποταγής:

  1. Αυτοθυσία (υποταγή λόγω ενοχής)
  2. Υποτακτικότητα (υποταγή λόγω φόβου)

 

  1. Αυτοθυσία: «Έγινα θυσία»

Η αυτοθυσία σας δημιουργεί το αίσθημα της ευθύνης για την ευτυχία των άλλων.  Συμμετέχετε συναισθηματικά σε όλα τα γεγονότα και τις καταστάσεις (χαρακτηριστικό της έμφυτης ιδιοσυγκρασίας σας). Θέλετε να ανακουφίζετε τον πόνο των άλλων. Προσπαθείτε να διορθώσετε τα πράγματα, να τα κάνετε καλύτερα. Η υποταγή σας είναι εκούσια.

Αν και όσοι αυτοθυσιάζονται νιώθουν λιγότερο θυμό από τους υποτακτικούς, ωστόσο είναι βέβαιο πως θα τον νιώσετε ακόμη κι αν δεν αναγνωρίζετε αυτή τη δυσαρέσκεια. Το σύστημα «δίνω-παίρνω» έχει χάσει την ισορροπία του.

Νιώθετε τύψεις όποτε βάζετε πρώτο τον εαυτό σας, όταν θυμώνετε, όποτε διεκδικείτε τα δικαιώματά σας.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Δίνετε πολλά στους άλλους και δε ζητάτε τίποτα σε αντάλλαγμα.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε καταστάσεις που απαιτούν να παίρνεις και να δίνεις.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Δίνετε όσο το δυνατό λιγότερα στους άλλους.

Αιτίες της παγίδας:

– Οι γονείς σας δε βρίσκονταν αρκετά κοντά σας (π.χ. ασθένεια, ωράρια) και αναγκαστήκατε να φροντίζετε εσείς όλη την οικογένεια.

– Οι γονείς σας σας μιλούσαν για τα προσωπικά τους προβλήματα κι είχατε το ρόλο του ακροατή.

– Οι γονείς σας σας έκαναν να νιώθετε ένοχος ή εγωιστής αν δεν κάνατε αυτό που ήθελαν.

– Οι γονείς σας φρόντιζαν ανιδιοτελώς τους άλλους.

– Ήσαστε πολύ προσεκτικός, επειδή ανησυχούσατε για την τάση του γονιού σας να αγχώνεται ή να στεναχωριέται υπερβολικά.

  1. Υποτακτικότητα: «Yes, sir

Είτε έχετε, είτε δεν έχετε αποφασίσει κάτι, νιώθετε πως δεν έχετε το δικαίωμα να πάρετε μόνοι σας αποφάσεις. Η διαδικασία της υποταγής υπακούει πάντα σ’ έναν εξωτερικό εξαναγκασμό. Δίνετε μεγαλύτερη δύναμη στους ανθρώπους που σας υποτάσσουν απ’ ό,τι αυτοί έχουν στην πραγματικότητα.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Επιτρέπετε σε άλλα άτομα να ελέγχουν καταστάσεις και να κάνουν επιλογές.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε τις καταστάσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν διαμάχη με άλλο άτομο.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Επαναστατείτε ενάντια στην εξουσία. Γίνεστε επιθετικοί, αυταρχικοί, εκδικητικοί και εγωκεντρικοί. Χάνετε την αυτοκυριαρχία σας πολύ εύκολα και εκφράζετε το θυμό σας με ακατάλληλο τρόπο.  Όσοι έχουν αυτή την παγίδα και υπεραναπληρώνουν, συμπεριφέρονται σαν να είναι οι μοναδικοί άνθρωποι στον κόσμο, σαν να έχουν μόνο αυτοί ανάγκες. Συχνά έχουν μακροχρόνιες συγκρούσεις με τους γονείς τους. Αν και επιμένουν να αδιαφορούν για τους κανόνες, είναι το ίδιο υποταγμένοι σ’ αυτούς.

Αιτίες της παγίδας:

– Οι γονείς σας προσπαθούσαν να ελέγξουν ή να κατευθύνουν κάθε πλευρά της ζωής σας, δε σας επέτρεπαν να κάνετε τις δικές σας επιλογές, σας τιμωρούσαν, σας απειλούσαν ή θύμωναν μαζί σας όταν δε συμπεριφερόσαστε όπως ήθελαν.

– Αν διαφωνούσατε, οι γονείς σας αποσύρονταν συναισθηματικά ή διέκοπταν την επικοινωνία.

– Νιώθατε πως οι γονείς σας δε σέβονταν τις ανάγκες, τις γνώμες ή τα δικαιώματά σας.

– Συχνά νιώθατε θυμό για τους γονείς σας, επειδή δε σας έδιναν την ελευθερία που είχαν τα άλλα παιδιά.

 

Ανελαστικά Πρότυπα: «Τίποτα λιγότερο από το τέλειο!»

Αν έχετε πέσει στην παγίδα των Ανελαστικών Προτύπων αγωνίζεστε αδιάκοπα να εκπληρώσετε τις υπερβολικά υψηλές προσδοκίες σας. Το κυρίαρχο συναίσθημα είναι η πίεση. Πιέζεστε διαρκώς για να είστε ο καλύτερος. Οι άλλοι πιστεύουν πως έχετε καταφέρει πολλά, αλλά εσείς θεωρείτε τις επιτυχίες σας δεδομένες. Αποτελούν απλά μια εκπλήρωση των απαιτήσεων που είχατε από τον εαυτό σας.

Τρεις τύποι της παγίδας των Ανελαστικών Προτύπων:

  1. Καταναγκαστικότητα
  2. Προσανατολισμός προς την επιτυχία
  3. Προσανατολισμός προς την κοινωνική αναγνώριση

 

  1. Καταναγκαστικότητα: «Όλα στην εντέλεια;»

Καταναγκαστικό είναι το άτομο εκείνο που διατηρεί τα πάντα σε μια τέλεια τάξη. Είστε ο τύπος του ανθρώπου που φροντίζει για την παραμικρή λεπτομέρεια. Νιώθετε απογοήτευση και αναστάτωση όταν τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως εσείς θέλετε.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης:

Υποχώρηση/Παράδοση: Σπαταλάτε υπερβολικά πολύ χρόνο προσπαθώντας να είστε τέλειοι.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε ή αναβάλλετε καταστάσεις ή καθήκοντα στα οποία θα κριθεί η επίδοσή σας.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Δεν ενδιαφέρεστε καθόλου για τα πρότυπα- εκτελείτε καθήκοντα με βιαστικό, απρόσεκτο τρόπο.

  1. Προσανατολισμός προς την επιτυχία: «Κοίτα τι κάνω!»

Η κατηγορία αυτή ανήκει στον τύπο του ονομαζόμενου εργασιομανή. Μπορεί να είστε εργασιομανής με πράγματα διαφορετικά από τη δουλειά σας. Μπορεί να ασχολείστε υπερβολικά με τη διακόσμηση του σπιτιού, τα ψώνια, τα χόμπι, τα σπορ, μπορεί να είναι οτιδήποτε το οποίο μετατρέπετε σε δουλειά και σας υποδουλώνει.

  1. Προσανατολισμός προς την κοινωνική αναγνώριση: «Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου…»

Ο προσανατολισμός προς την κοινωνική αναγνώριση αποτελεί ένα υπερβολικό ενδιαφέρον προς την απόκτηση κύρους, πλούτου, ομορφιάς- ενός ψεύτικου εαυτού.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Προσπαθείτε να εντυπωσιάσετε τους άλλους.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε να αλληλεπιδράτε με όσους επιδιώκετε την επιδοκιμασία τους.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Κάνετε περισσότερα από όσα περνούν από το χέρι σας για να προκαλέσετε τη δυσαρέσκεια των άλλων, μένετε στο παρασκήνιο.

Αιτίες της παγίδας:

– Η αγάπη των γονιών σας εξαρτιόταν από το πόσο ανταποκρινόσασταν στα πρότυπά τους. Σας ταπείνωναν ή σας κατέκριναν αν δεν ανταποκρινόσασταν.

– Οι γονείς σας ήταν πρότυπα υψηλών, ακλόνητων στάνταρ.

–  Η παγίδα σας αναπτύχθηκε ως αναπλήρωση στη μειονεκτικότητα, στον κοινωνικό αποκλεισμό, στη στέρηση ή την αποτυχία.

 

Αυτονόητο Δικαίωμα: «Μα ποιος είμαι επιτέλους;»

Οι άνθρωποι που έχουν πέσει σ’ αυτή την παγίδα νιώθουν μοναδικοί. Επιμένουν ότι μπορούν να κάνουν, να πουν ή να έχουν ο,τι θελήσουν αμέσως. Περιφρονούν αυτά που οι άλλοι θεωρούν λογικά, οτιδήποτε είναι εφικτό, το χρόνο ή την υπομονή που συνήθως απιτούνται και τις συνέπειες στους άλλους. Δυσκολεύονται να επιβάλουν την πειθαρχία στον εαυτό τους.

Τρία είδη Αυτονόητου Δικαιώματος:

  1. Κακομαθημένη Αίσθηση Αυτονόητου Δικαιώματος
  2. Αυτονόητο Δικαίωμα της Εξάρτησης
  3. Παρορμητικότητα
  1. Κακομαθημένη Αίσθηση Αυτονόητου Δικαιώματος: «Γιατί έτσι!»

Θεωρείτε τον εαυτό σας ξεχωριστό. Είστε απαιτητικός και καταπιεστικός και θέλετε τα πάντα να γίνονται έτσι, όπως επιθυμείτε εσείς. Όταν οι άλλοι σας στέκονται εμπόδιο, θυμώνετε. Δείχνετε πολύ λίγη κατανόηση ή ενδιαφέρον για τα συναισθήματα των άλλων.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Εκφοβίζετε άλλους για να κάνετε το δικό σας, επαίρεστε για ίδια επιτεύγματα.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε καταστάσεις, όπου είστε μέτριος και όχι ανώτερος.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Φροντίζετε υπερβολικά τις ανάγκες των άλλων.

  1. Αυτονόητο Δικαίωμα της Εξάρτησης: «Φρόντισέ με, είπα!»

Νιώθετε πως έχετε το δικαίωμα να εξαρτάστε από τους άλλους. Υιοθετείτε το ρόλο του αδύναμου, ανίκανου και ανήμπορου και έχετε από τους άλλους την απαίτηση να σας προστατεύσουν και να σας φροντίσουν. Το ενδιαφέρον των άλλων είναι δικαίωμά σας. Σας το χρωστούν. Όταν κάποιος δε σας φροντίζει, θυμώνετε, αλλά εκφράζετε το θυμό με άλλους τρόπους (κατσούφιασμα, γρίνια, παθητικοεπιθετική συμπεριφορά κ.λπ.).

  1. Παρορμητικότητα: «Αυτό θέλω και το θέλω ΤΩΡΑ!»

Έχετε πρόβλημα στο να ελέγχετε τις παρορμήσεις σας. Συμπεριφέρεστε με βάση τις επιθυμίες και τα συναισθήματά σας, χωρίς να υπολογίζετε τις συνέπειες. Πάσχετε από μια γενικότερη έλλειψη οργάνωσης και δομής. Δεν έχετε πειθαρχία. Έχετε προβλήματα αυτοελέγχου και αυτοκυριαρχίας (π.χ. εθισμοί: κάπνισμα, ποτό, υπερβολικό φαγητό, ναρκωτικά, καταναγκαστικό σεξ). Μπορεί να έχετε την τάση να αναβάλετε. Συχνά δεν μπορείτε να εκφράσετε το θυμό σας με ώριμο τρόπο, αλλά με ανεξέλεγκτο.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Εγκαταλείπετε εύκολα τα καθήκοντα ρουτίνας.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε την εργασία ή την αποδοχή ευθύνης.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Γίνεστε υπερβολικά αυτο-ελεγχόμενοι ή αυτο-πειθαρχικοί.

Αιτίες της παγίδας:

– Αυναμία επιβολής περιορισμών. Οι γονείς δεν ασκούσαν επαρκή έλεγχο και πειθαρχία. Τα κακομάθαιναν.

  • Κακομαθημένη Αίσθηση Αυτονόητου Δικαιώματος: τα παιδιά είχαν ό,τι και όποτε το ζητούσαν.
  • Παρορμητικότητα: Τα παιδιά δεν έμαθαν να ανέχονται την απογοήτευση ή να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους. Οι γονείς δεν τους έδιναν ευθύνες, δεν τα άφηναν να υποστούν τις συνέπειες των πράξεών τους.
  • Αυτονόητο Δικαίωμα της Εξάρτησης: Οι γονείς έκαναν όλα τα χατίρια. Αναλάμβαναν καθημερινές ευθύνες του παιδιού ή δύσκολες δραστηριότητες. Το παιδί δεν είχε καμία υποχρέωση.

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Young, J. E., & Klosko, J. S. (2013). Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Αθήνα, Πατάκη.
  • Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Θεραπεία Σχημάτων: Ένας οδηγός για τον θεραπευτή. Αθήνα, Πατάκη.

Χειριστικοί γονείς: Είσαι υποχρεωμένος να τους συγχωρέσεις;

xeiristikos-gonios_200Μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις που μου κάνουν ασθενείς που είχαν χειριστικούς γονείς, είναι «Είμαι υποχρεωμένος/η να τους συγχωρήσω;». Η απάντηση είναι «Όχι δεν είσαι αλλά αν τα πράγματα εξελιχθούν καλά, ίσως να θελήσεις να το κάνεις».

Η συγχώρεση δεν είναι το τέλος από μόνο του αλλά υπο-παράγωγο της διαδικασίας της συμφιλίωσης με όσα μας πονάνε.

Κάτι άλλο που μου λένε οι ασθενείς μου, όταν τους ενθαρρύνω να κρατάνε επαφές με τους χειριστικούς γονείς τους, είναι ότι δεν τους θέλουν στη ζωή τους. Κι εγώ συνήθως απαντώ «Αυτό οφείλεται στον τρόπο που σου φέρονται τώρα. Ωστόσο, εάν σταματούσαν να σου φέρονται έτσι, πιθανόν να τους ήθελες στη ζωή σου». Το να μην έχει κανείς μια αγαπημένη οικογένεια στην οποία να ανήκει, είναι κάτι για το οποίο ο άνθρωπος δεν είναι προορισμένος από τη φύση του.

Παρ’ όλο που μπορεί να μην μπορούμε ή να μην θέλουμε να ξεχάσουμε το παρελθόν, οι περισσότεροι από εμάς θα μπορούσαμε να συγχωρήσουμε τους χειριστικούς γονείς μας, αν μας το επέτρεπαν. Ωστόσο, αν η οικογένειά σου, συνεχίζει να σου φέρεται άσχημα και να αντιμετωπίζει τη κακοποίηση που σου έχουν ασκήσει σαν κάτι που δεν έγινε ποτέ, πώς είναι δυνατόν να τους συγχωρήσεις;

Εάν απαιτούν να τους αφήσεις να σου φυλάξουν τα παιδιά τη στιγμή που παραμένουν χειριστικοί και σε θεωρούν παράλογο επειδή αρνείσαι, πώς είναι δυνατόν να τους συγχωρήσεις; Η συγχώρεση σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι και φαντάζει αδύνατη!

Αυτό που προσπαθώ να κάνω, και που είναι και το πιο δύσκολο κομμάτι της ψυχοθεραπείας, είναι να πείσω τους ασθενείς ότι είναι προς όφελός τους να βρούν έναν τρόπο να επικοινωνήσουν αυτό που τους ενοχλεί στους γονείς τους, ώστε να σταματήσουν να εισπράττουν τη χειριστική τους συμπεριφορά. Φυσικά είναι απολύτως κατανοητό αν ο ασθενής αρνηθεί στη περίπτωση που η κακοποίηση που είχε δεχθεί από τους γονείς του σαν παιδί, ήταν σοβαρή και ακραία.

Οι ασθενείς μου, με κάποιο τρόπο νομίζουν ότι προσπαθώ να αλλάξω το παρελθόν κάτι που όμως είναι, προφανώς, αδύνατον. Ωστόσο, μπορούμε να αλλάξουμε την επίδραση που έχει το παρελθόν επάνω μας. Ο στόχος τη διαδικασίας είναι να αλλάξουμε τον τρόπο που γίνονται τα πράγματα τώρα, στο παρόν διότι το πρόβλημα δεν είναι στο παρελθόν. Το πρόβλημα είναι ότι οι δυσλειτουργικές νοοτροπίες που περνάει μια οικογένεια στο παιδί, το ακολουθούν μέχρι την ενήλικη ζωή του, δηλαδή στο παρόν. Και αυτές τις νοοτροπίες κουβαλούν ακόμη και όταν περνάνε πολλά χρόνια και οι γονείς φεύγουν από τη ζωή.

Προκειμένου να ξεπεράσετε τη κακοποίηση από τους γονείς σας και να προχωρήσετε χωρίς να μεταφέρετε απωθημένα στη τωρινή σας οικογένεια ή στα παιδιά σας, είναι σημαντικό να έρθετε σε μια αμοιβαία συνεννόηση με τους γονείς σας ανεξάρτητα από το αν θέλετε να έχετε σχέσεις μαζί τους ή να τους συγχωρήσετε.

Ένα άλλο ζητούμενο που πρέπει να λάβετε υπόψιν, δεν είναι να «διορθώσετε» τους γονείς σας γιατί αυτό είναι αδύνατον, αλλά να «διορθώσετε» τη σχέση σας, μαζί τους. Οι γονείς μπορεί να συνεχίζουν να έχουν προβλήματα στις σχέσεις τους και με άλλα άτομα επομένως αλλάζοντας τη δυναμική της δικής σας σχέσης, είναι η καλύτερη ευκαιρία για να τους βοηθήσετε να τις βελτιώσουν. Αλλά δεν είναι αυτός ο στόχος.

Στους περισσότερους ανθρώπους που προέρχονται από οικογένειες βίαιες και επικίνδυνα χειριστικές, συνήθως δεν προτείνω να προσπαθούν να τα βρούν με τους γονείς τους χωρίς τη βοήθεια ειδικού διότι ενέχει ο κίνδυνος να αποτύχουν να αλλάξουν τη σχέση τους με τους γονείς τους και αυτό να τους καταρρακώσει περισσότερο. Είναι προτιμότερο να μην προσπαθήσετε καν, να αποκαταστήσετε τη σχέση σας με τους γονείς σας παρά να τις αποκαταστήσετε με άσχημο τρόπο.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί πως ακόμη και υπό την καθοδήγηση ειδικού, δεν υπάρχει καμία εγγύηση επιτυχίας σε ό,τι αφορά την αποκατάσταση των σχέσεων με τους γονείς σας. Μέρος της ψυχοθεραπείας είναι να προετοιμάζω τους ασθενείς μου για τις χειρότερες αντιδράσεις και να σχεδιάζω μαζί τους τι θα κάνουν στη περίπτωση που τα πράγματα με την οικογένειά τους, πάρουν αρνητική τροπή.

Ευτυχώς, οι ασθενείς είναι στη πλειοψηφία τους πολύ καλοί στο να προβλέπουν ακριβώς την αντίδραση των γονιών τους ή άλλων μελών της οικογένειάς τους, καθώς έχουν ζήσει πολλά χρόνια μαζί τους άρα κατά κάποιο τρόπο ξέρουν τι να περιμένουν.

Μία τεχνική που εφαρμόζω ονομάζεται «αντιστροφή ρόλων». Εκείνοι δηλαδή υποδύονται τους γονείς τους και εγώ υποδύομαι εκείνους που χρησιμοποιούν διάφορους τρόπους προσέγγισης ώστε να δω ποιοι ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερη επιτυχία. Επίσης, μαζί με τον ασθενή, εξερευνούμε το background των γονιών του, ώστε να έχω μια καλή εικόνα σχετικά με το γιατί αντιδρούν με αυτό τον τρόπο. Ύστερα, υποδύομαι τους γονείς και ο ασθενής κάνει πρακτική επάνω στον τρόπο προσέγγισης και στη στρατηγική που αποφασίσαμε.

Όταν υποδύομαι τους γονείς του ασθενούς, παριστάνω τη χειρότερη μορφή τους ώστε να προετοιμάσω τον ασθενή, για το χειρότερο που μπορεί να συμβεί. Προκειμένου η προσέγγιση του ασθενούς στους γονείς του να είναι επιτυχημένη, ο ασθενής θα πρέπει να είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει διαφόρων ειδών αρνήσεις από τη πλευρά των γονιών, όπως είναι οι εξής:

Η άρνηση των γεγονότων («Λες ψέμματα, αυτό δεν συνέβη ποτέ!»).

Η άρνηση της επίγνωσης («Ήμουν μεθυσμένος» ή «Δεν είχα καταλάβει ότι σε παραμελούσα, έπρεπε να μου το πείς!») η οποία ακολουθείτε από την

Άρνηση της ευθύνης («Εσύ ήσουν αυτός που με προκαλούσε» ή «Εάν η μητέρα σου δεν με απέρριπτε συνέχεια, δεν θα ξεσπούσα σε εσένα!») και τέλος

Η άρνηση της επίδρασης («Έγινε μόνο μερικές φορές» ή «Ωραία σε χτύπησα, πρέπει να μου το κοπανάς συνέχεια; Είσαι υπερευαίσθητος, ξεπέρασέ το πια!»).

Πολλοί ειδικοί θα σας συστήσουν να πάρετε οριστικό διαζύγιο από την οικογένειά σας αλλά δεν νομίζω ότι αυτό θα έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Άλλοι ειδικοί κάνουν το λάθος να καλούν τους γονείς του ασθενούς εντελώς ξαφνικά σε κάποια από τις συνεδρίες, με αποτέλεσμα η οικογένεια του ασθενούς να νιώθει ταπεινωμένη και να αντιδρά άσχημα. Ένα ακόμη λάθος που κάνουν ορισμένοι ειδικοί, είναι να συμβουλεύουν τους ασθενείς τους να κινηθούν νομικά αλλά το να ξεφτιλίζεις δημόσια τους γονείς ή άλλα μέλη της οικογένειάς σου, δεν είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος να κάνεις ανακωχή μαζί τους.

Ένα ερώτημα που επίσης προκύπτει, είναι αν κάποιος που έχει κακοποιηθεί από τους γονείς του στο παρελθόν, μπορεί να τους εμπιστευτεί το παιδί του, αν δηλαδή οι παππούδες είναι ικανοί, να φυλάξουν το εγγόνι τους. Η απάντησή μου είναι όχι. Εάν οι γονείς σας φαίνεται να μην καταλαβαίνουν τη θέση σας, τότε πιθανόν να μην έχουν έρθει σε συμφωνία με όσα σας έκαναν στο παρελθόν.
David M. Allen, M.D, Καθηγητής Ψυχιατρικής

Πηγή: psychologytoday.com

ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ: ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙΙΙ)

PicsArt_1409678128497

* Το κείμενο είναι συνέχεια του «ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ:ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙΙ)»

Εξάρτηση: «Θέλω τη “μαμά” μου!»

Αν έχετε πέσει στην παγίδα της Εξάρτησης, νιώθετε ανίκανοι να αντιμετωπίσετε την καθημερινή ζωή αποτελεσματικά, χωρίς  σημαντική βοήθεια από άλλους. Εξαρτιέστε από τους άλλους, προκειμένου να μπορέσετε να λειτουργήσετε και χρειάζεστε συνεχή υποστήριξη. Έχετε ανάγκη από ισχυρά πρότυπα από τα οποία θέλετε να εξαρτηθείτε, επιτρέποντας τους να κατευθύνουν τη ζωή σας. Στη δουλειά, αποφεύγετε να ενεργείτε με δική σας πρωτοβουλία.

Όταν πρέπει να πάρετε μια απόφαση, ζητάτε τις γνώμες των άλλων, τις συμβουλές ενός ατόμου, το οποίο εμπιστεύεστε σε μεγάλο βαθμό και βασίζεστε σ’ αυτές.

Οι εξαρτημένοι άνθρωποι δε συμπαθούν τις αλλαγές. Θέλουν τα πάντα να παραμένουν ίδια. Η έλλειψη πίστης στην κρίση τους τους κάνει να φοβούνται τόσο πολύ την αλλαγή.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Ζητάτε από τους σημαντικούς άλλους (γονείς, σύζυγο) να πάρουν για εσάς τις αποφάσεις. Συμπεριφέρεστε σταθερά με τρόπους τέτοιους, ώστε να εξασφαλίζετε τη βοήθεια των άλλων. Έχετε στη διάθεσή σας ανθρώπους που ενεργούν εκ μέρους σας.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε ανάληψη νέων προκλήσεων (π.χ. εκμάθηση οδήγησης). Αποφεύγετε δραστηριότητες που θεωρείτε πολύ δύσκολες. Αποφεύγετε να αποχωρίζεστε τους γονείς ή το σύντροφο. Σπάνια ζείτε ή ταξιδεύετε μόνος. Το ίδιο σπάνια πηγαίνετε κινηματογράφο μόνος ή τρώτε μόνος.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Γίνεστε τόσο αυτοστήρικτος που δε ζητάτε τίποτα από κανέναν (αντεξάρτηση, «μη εξαρτημένος»). Πρέπει κάθε στιγμή να αποδεικνύετε στον εαυτό σας και στους άλλους ότι μπορείτε να τα βγάλετε πέρα μόνος/η του/της. Συμπεριφέρεστε σαν να μη χρειάζεστε τη βοήθεια κανενός. Δεν επιτρέπετε στον εαυτό σας να δεχτεί τη συμπαράσταση των άλλων γιατί αυτό σας κάνει να νιώθετε πάρα πολύ ευάλωτος/η.

Αιτίες της παγίδας:

– Υπερπροστατευτικότητα: οι γονείς κάνουν τα παιδιά τους εξαρτημένα. Ενθαρρύνουν την εξαρτημένη συμπεριφορά, καταδικάζουν την ανεξαρτησία των παιδιών, δημιουργούν ένα ασφυκτικό κλίμα, ενώ δεν τους παρέχουν καμία ελευθερία και ούτε τα βοηθούν να γίνουν αυτάρκη.

– Υποπροστατευτικότητα: οι γονείς δε φροντίζουν καθόλου τα παιδιά. Από πολύ μικρή ηλικία αυτά μαθαίνουν να ζουν μόνα τους και πρέπει να λειτουργήσουν σ’ ένα επίπεδο που προηγείται της ηλικίας τους. Τα παιδιά αυτά μπορεί να δίνουν την εντύπωση ότι είναι αυτόνομα, στην ουσία όμως έχουν έντονες ανάγκες εξάρτησης.

 

Ευαλωτότητα: «Σεισμοί, λοιμοί, καταποντισμοί, χαλάζι και βροχή»

Η παγίδα της Ευαλωτότητας σας κάνει να ζείτε με το φόβο πως μια μεγάλη καταστροφή πρόκειται να σας πλήξει- είτε φυσική, οικονομική, είτε ακόμη και αρρώστια ή θάνατος. Δε νιώθετε ασφαλείς. Οι φόβοι σας είναι υπερβολικοί, παρόλα αυτά τους αφήνετε να ελέγχουν τη ζωή σας και διοχετεύετε όλη σας την ενέργεια στο να βεβαιωθείτε ότι είστε ασφαλείς.

Κατηγορίες Ευαλωτότητας:

  1. Υγεία και ασθένεια
  2. Κίνδυνος
  3. Φτώχεια
  4. Απώλεια ελέγχου

 

  1. Υγεία και ασθένεια

Αν ανήκετε σ’ αυτή την κατηγορία της Ευαλωτότητας μπορεί να είστε υποχονδριακός/ή. Ανησυχείτε υπερβολικά για την υγεία σας. Παρά το γεγονός ότι οι γιατροί σας επιβεβαιώνουν πως δεν έχετε τίποτα, εσείς είστε σίγουρος/η πως είστε άρρωστος/η.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που εκδηλώνουν προσβολές πανικού ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία. Ψάχνετε διαρκώς για σωματικά συμπτώματα που να προμηνύουν κάποιο πιθανό πρόβλημα. Έχετε αναπτύξει μια υπερευαισθησία σε οποιαδήποτε σωματική σας αντίδραση.

  1. Κίνδυνος

Αν ανήκετε σ’ αυτή την κατηγορία, ανησυχείτε υπερβολικά για την προσωπική σας ασφάλεια, καθώς και για την ασφάλεια των αγαπημένων σας προσώπων. Πιστεύετε ότι ο κόσμος είναι γεμάτος κινδύνους.

Σας διακατέχει ένα γενικό αίσθημα ανασφάλειας, όταν βρίσκεστε έξω από το σπίτι σας. Ακόμη φοβάστε τις καταστροφές, όπως τα αυτοκινητιστικά και τα αεροπορικά δυστυχήματα.

  1. Φτώχεια

Ένα μεγάλο μέρος της σκέψης σας το απασχολεί η ιδέα της προστασίας και της ασφάλειάς σας. Νιώθετε πως πρέπει να έχετε ένα συγκεκριμένο απόθεμα χρημάτων για να είστε ασφαλείς. Φοβάστε αδικαιολόγητα πως θα χρεοκοπήσετε. Ανησυχείτε χωρίς λόγο για την πληρωμή των λογαριασμών.

Ο έλεγχος των χρημάτων αποτελεί μια πολύ σοβαρή υπόθεση για σας. Χρειάζεστε τα χρήματα για την περίπτωση που θα σας συμβεί κάτι.

  1. Απώλεια ελέγχου

Αν ανήκετε σ’ αυτό τον τύπο ευαλωτότητας, φοβάστε μια καταστροφή ψυχολογικής φύσεως κυρίως- μήπως πάθετε νευρικό κλονισμό. Φοβάστε μήπως τρελαθείτε ή μήπως χάσετε τον έλεγχο. Και στην περίπτωση αυτή ίσως εκδηλώνετε προσβολές πανικού.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Διαβάζετε με εμμονή για καταστροφές σε εφημερίδες και τις προσδοκάτε σε καθημερινές καταστάσεις. Είστε καχύποπτος/η σε οτιδήποτε από το περιβάλλον σας έχει σχέση με την πιθανότητα αρρώστιας σας. Μπορεί να διαβάζετε τα πάντα γύρω από αυτό το θέμα. Ξοδεύετε με μεγάλη δυσκολία τα χρήματα και κάνετε το παν για να αποταμιεύσετε ακόμη και ευτελή ποσά.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε να πηγαίνετε σε μέρη που δε φαίνονται ολοκληρωτικά «ασφαλή». Αποφεύγετε εντελώς οποιαδήποτε αναφορά σχετική με ασθένεια. Αποφεύγετε τα ταξίδια. Αποφεύγετε πολλές καταστάσεις, στερώντας σας τις πιο ευχάριστες δραστηριότητες της ζωής.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Λειτουργείτε απρόσεκτα αψηφώντας τον κίνδυνο (αντι-φοβικός).

 Αιτίες της παγίδας:

– Μέσω της μίμησης, όπου κάποιος γονιός υπέφερε από την ίδια παγίδα.

– Κάποιος από τους γονείς σας ήταν υπερπροστατευτικός.

– Οι γονείς σας δε σας προστάτευαν αρκετά και νιώθατε σωματικά, συναισθηματικά ή οικονομικά ανασφαλής.

– Ήσασταν άρρωστος/η ή ζήσατε μια σοβαρή τραυματική εμπειρία ως παιδί.

– Ο ένας γονιός σας αντιμετώπισε μια σοβαρή τραυματική εμπειρία και ίσως πέθανε.

 

Μειονεκτικότητα: «Πόσο ντρέπομαι για μένα!»

Η παγίδα της Μειονεκτικότητας σας κάνει να νιώθετε εσωτερικά ελαττωματικός/ές και ανεπαρκείς. Πιστεύετε πως κανείς απ’ όσους σας γνωρίζουν πραγματικά δε θα μπορούσε να σας αγαπήσει. Δυσκολεύεστε να πιστέψετε πως οι κοντινοί σας άνθρωποι σας εκτιμούν, γι’ αυτό περιμένετε την απόρριψή τους. Η παγίδα της Μεονεκτικότητας αφορά μια εσωτερική κατάσταση. Αν και είναι μία από τις πιο συνηθισμένες παγίδες, δεν είναι τόσο εμφανής. Επειδή το υποτιθέμενο ελάττωμά σας είναι εσωτερικό, δεν είναι φανερό, ανησυχείτε από το φόβο της αποκάλυψής του.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Δεν έχετε αυτοπεποίθηση και φαίνεστε ανασφαλείς. Υποχωρείτε στο αίσθημα της αναξιότητάς σας. Επιλέγετε επικριτικούς και απορριπτικούς φίλους και ακυρώνετε τον εαυτό σας.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε να εκφράζετε πραγματικές σκέψεις και αισθήματα και δεν αφήνετε τους άλλους να σας πλησιάζουν. Ίσως επιτρέπετε στον εαυτό σας να γίνει ευάλωτος σε κάποια συγκεκριμένα και όχι σε όλα τα σημεία. Μπορεί να υποφέρετε από εθισμούς ή καταναγκασμούς (ποτό, ναρκωτικά, εργασιομανία, υπερβολικό φαγητό).

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Φαίνεστε τόσο καλά, που κανείς δε θα μπορούσε να πιστέψει ότι υποφέρετε απ’ αυτή την παγίδα. Αγνοείτε σε μεγάλο βαθμό τα βαθιά αισθήματα ντροπής. Αντεπιτίθεστε με το ναρκισσισμό. Επικρίνετε και απορρίπτετε τους άλλους, ενώ φαίνεστε να είστε τέλειος.

Αιτίες της παγίδας:

– Κάποιος από τους γονείς σας σας απέρριπτε ή δεν έδειχνε την αγάπη του, νιώθατε ότι δε σας σεβόταν, σας κατηγορούσε, σας σύγκρινε δυσμενώς με άλλους,  σας επέπληττε, ήταν επικριτικός, τιμωρητικός, προσβλητικός απέναντί σας. Νιώθατε πως όλα αυτά σας άξιζαν και κατηγορούσατε τον εαυτό σας.

– Κάποιος από την οικογένειά σας σας ασκούσε σωματική, σεξουαλική ή ψυχολογική βία.

– Ο ένας γονιός σας εγκατέλειψε το σπίτι και κατηγορούσατε τον εαυτό σας γι’ αυτό.

 

Αποτυχία: «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα σωστά!»

Η παγίδα της Αποτυχίας ανταποκρίνεται στην πεποίθηση της ανεπάρκειάς σας στην επιτυχία, όπως για παράδειγμα στο χώρο της δουλειάς, του σχολείου και των σπορ. Πιστεύετε πως είστε αποτυχημένοι σε σχέση με τους συνομηλίκους σας. Είτε φαίνεστε, είτε όχι πετυχημένοι, τις περισσότερες φορές θεωρείτε τον εαυτό σας αποτυχημένο.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Εκτελείτε καθήκοντα με μισή καρδιά και με πρόχειρο τρόπο.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε τις εργασιακές προκλήσεις εντελώς, καθυστερείτε στα καθήκοντα. Η γενικότερη αντίληψή σας είναι «ποιο το όφελος;». Νιώθετε πως δεν αξίζει τον κόπο να προσπαθήσετε, γιατί ούτως ή άλλως θα καταλήξετε στην αποτυχία.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Γίνεστε υπερ-επιτυχής, πιέζοντας συνεχώς τον εαυτό σας.

Αιτίες της παγίδας:

– Ο ένας γονιός ήταν επικριτικός με τις επιδόσεις σας, σας αποκαλούσε «ανόητο, κουτό, αδέξιο, αποτυχημένο, βλάκα, ατάλαντο, τεμπέλη κ.λπ.». Είναι πιθανό να σας κακομεταχειριζόταν.

– Ο ένας γονιός σας ήταν πολύ πετυχημένος και πιστέψατε πως δε θα μπορούσατε να ανταποκριθείτε στα υψηλά πρότυπα.

– Ο ένας γονιός δεν ενδιαφερόταν για την επιτυχία σας ή φερόταν ανταγωνιστικά απέναντί σας ή φοβόταν μήπως σας χάσει λόγω της επιτυχίας σας.

– Δεν ήσαστε τόσο καλός όσο τα άλλα παιδιά (μαθησιακές δυσκολίες, διάσπαση προσοχής κ.λπ.). Σταματήσατε να προσπαθείτε για να αποφύγετε την ταπείνωση.

– Σας συνέκριναν αρνητικά με τους άλλους.

– Νιώθατε κατώτερος από τους συμμαθητές σας και ότι δε θα γίνετε ποτέ ισάξιός τους (π.χ. χώρα καταγωγής, οικονομική κατάσταση οικογένειας, μορφωτικό επίπεδο γονιών)

– Οι γονείς σας δε σας έθεταν περιορισμούς. Δεν είστε συνηθισμένος στην αυτοκυριαρχία ή στις ευθύνες.

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Young, J. E., & Klosko, J. S. (2013). Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Αθήνα, Πατάκη.
  • Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Θεραπεία Σχημάτων: Ένας οδηγός για τον θεραπευτή. Αθήνα, Πατάκη.

Ποίημα στους φίλους

PicsArt_1417958858297

* Το παρακάτω είναι ένα ποίημα του Jorge Luis Borges, απευθυνόμενο προς τους φίλους, αν και θα μπορούσε να είναι τα λόγια ενός θεραπευτή προς τους θεραπευόμενούς του.

 

 

 

Δεν μπορώ να σου δώσω λύσεις
για όλα τα προβλήματα της ζωής σου,
ούτε έχω απαντήσεις
για τις αμφιβολίες και τους φόβους σου ˙
όμως μπορώ να σ’ ακούσω
και να τα μοιραστώ μαζί σου.

Δεν μπορώ ν’ αλλάξω
το παρελθόν ή το μέλλον σου.
Όμως όταν με χρειάζεσαι
θα είμαι εκεί μαζί σου.

Δεν μπορώ να αποτρέψω τα παραπατήματα σου.
Μόνο μπορώ να σου προσφέρω το χέρι μου
να κρατηθείς και να μη πέσεις.

Οι χαρές σου, οι θρίαμβοι και οι επιτυχίες σου
δεν είναι δικές μου.
Όμως ειλικρινά απολαμβάνω να σε βλέπω ευτυχισμένο.

Δεν μπορώ να περιορίσω μέσα σε όρια
αυτά που πρέπει να πραγματοποιήσεις,
όμως θα σου προσφέρω τον ελεύθερο χώρο
που χρειάζεσαι για να μεγαλουργήσεις.

Δεν μπορώ να αποτρέψω τις οδύνες σου
όταν κάποιες θλίψεις
σου σκίζουν την καρδιά,
όμως μπορώ να κλάψω μαζί σου
και να μαζέψω τα κομμάτια της
για να την φτιάξουμε ξανά πιο δυνατή.

Δεν μπορώ να σου πω ποιος είσαι
ούτε ποιος πρέπει να γίνεις.
Μόνο μπορώ
να σ’ αγαπώ όπως είσαι
και να είμαι φίλος σου.

Αυτές τις μέρες σκεφτόμουν
τους φίλους μου και τις φίλες μου,
δεν ήσουν πάνω
ή κάτω ή στη μέση.

Δεν ήσουν πρώτος
ούτε τελευταίος στη λίστα.
Δεν ήσουν το νούμερο ένα ούτε το τελευταίο.

Να κοιμάσαι ευτυχισμένος.
Να εκπέμπεις αγάπη.
Να ξέρεις ότι είμαστε εδώ περαστικοί.

Ας βελτιώσουμε τις σχέσεις με τους άλλους.

Να αρπάζουμε τις ευκαιρίες.
Να ακούμε την καρδιά μας.
Να εκτιμούμε τη ζωή.

Πάντως δεν έχω την αξίωση να είμαι
ο πρώτος, ο δεύτερος ή ο τρίτος
στη λίστα σου.

Μου αρκεί που με θέλεις για φίλο.
Ευχαριστώ που είμαι.

 

Jorge Luis Borges