Archive | Απρίλιος 2015

Εξισορροπώντας το φόβο

3205530672_1f4855d643«Κανείς δεν έχει ανοσία στο φόβο. Ωστόσο, όπως και τα άλλα συναισθήματα, ο φόβος πρέπει να εξισορροπείται από αντίθετες φωνές, που μας παροτρύνουν να δράσουμε, να είμαστε πιο τολμηροί, να διακινδυνεύσουμε.

Την πρώτη φορά, που ανεβήκαμε σε ποδήλατο, λόγω της αστάθειας συνειδητοποιήσαμε την πιθανότητα να πέσουμε και να χτυπήσουμε. Ο κίνδυνος μας έκανε πιο διστακτικούς. Όμως η επιθυμία να μάθουμε ποδήλατο ήταν πιο ισχυρή από το φόβο, κι έτσι συνεχίσαμε την εξάσκηση, μέχρι που ο φόβος υπερνικήθηκε από τη χαρά. Απλές εκδηλώσεις αγάπης, όπως το να χαμογελάσουμε σε κάποιον, να ξεκινήσουμε μια συζήτηση, να κάνουμε ένα κομπλιμέντο, να εκφράσουμε ένα γνήσιο συναίσθημα, είναι όλα πράγματα που τα φοβόμαστε μόνο και μόνο, επειδή δεν εξασκούμαστε αρκετά σ’ αυτά. Εάν βάζοντας τα σε εφαρμογή πληγώσουμε λίγο το Εγώ μας, δε θα πρόκειται για κάτι πολύ διαφορετικό από τη γρατσουνιά που αποκτήσαμε στο γόνατο προσπαθώντας να μάθουμε ποδήλατο και που σύντομα επουλώθηκε και ξεχαστήκαμε.

Η αγάπη απαιτεί να ξεπερνάμε τους παράλογους και αποθαρρυντικούς φόβους που αναπόφευκτα δημιουργούν μια απόσταση ανάμεσα σ’ εμάς και τους άλλους.

Σ’ αυτή τη γη, είτε μακριά, είτε κοντά, χωρίς αγάπη υπάρχει μόνο φόβος.»

 

Pearl S. Buck

Advertisements

Η κρίση των πρώτων -άντα: «Αλλιώς το είχα φανταστεί κι αλλιώς το πράγμα μου προκύπτει»

Screenshot_2015-04-07-15-55-18-1

Η κρίση των τριάντα, γνωστή ως quarter-life crisis , κάνει την εμφανισή της στις ηλικίες 25-35. Είναι η ώρα, που αρχίζει η εσωτερική καταγραφή και αξιολόγηση του «τι έχω κάνει μέχρι τώρα». Φυσικά, δεν την βιώνουν όλοι με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο βαθμό κι ένταση.

Τα κύρια γνωρίσματα της είναι οι ανασφάλειες, οι απογοητεύσεις, οι ματαιώσεις, η αίσθηση μοναξιάς και κατάθλιψης, το ανεκπλήρωτο, το ανικανοποίητο και η έλλειψη νοήματος και σκοπού. Οι αλλαγές που κάνουμε σ’ αυτή τη φάση συνήθως είναι αντανάκλαση μιας σπασμωδικής προσπάθειας να τα βρούμε με τον εαυτό μας, τα αίτια της οποίας είναι πολύ βαθύτερα.

Περνάς και συ την κρίση αν:

1) Διαβάζεις αυτό το άρθρο, επειδή έψαξες στη μηχανή αναζήτησης για την κρίση των τριάντα (!).

2) Ονειρεύεσαι να κάνεις κάτι «τρελό», κάτι εκτός ορίων: δεν ξέρεις τι θέλεις κι έτσι έχεις κολλήσει σε μια δουλειά που δε σου  αρέσει ή σχεδιάζεις ακόμη για το πώς θα κινηθείς επαγγελματικά.

3) Νιώθεις ότι η αναποφασιστικότητα σ’ έχει παραλύσει: παρά του ότι είσαι ελεύθερος να κάνεις το οτιδήποτε, προτιμάς τα γνωστά «προβλήματα» των τριάντα, όπως την προβλεψιμότητα και τη σταθερότητα. Φοβάσαι πως μία διαφορετική επιλογή δε θα σε οδηγήσει στην εκπλήρωση που αναζητάς, αλλά θα σε επιστρέψει στο σημείο ακριβώς από όπου ξεκίνησες.

4) Νοσταλγείς τα μαθητικά και τα φοιτητικά σου χρόνια: Θυμάσαι που κάποτε όλα στη ζωή ήταν απλά; Νιώθεις σαν να βρίσκεσαι στο μεταίχμιο μεταξύ της παιδικής/ανώριμης ηλικίας και της ενήλικης/ώριμης.

5) Τρομοκρατείσαι στην ιδέα να φτιάξεις τον προσωπικό σου προϋπολογισμό: και αυτό δεν περιορίζεται πλέον στο πόσες μπύρες ή τζιν τόνικ πίνεις.

6) Σκέφτεσαι υπό άλλο πρίσμα την ερωτική σου ζωή: αν είσαι μόνος/η, ίσως αισθάνεσαι ανικανοποίητος/η από τα ραντεβού και τις σχέσεις, που έχεις κάνει. Αν είσαι σε σχέση, μπορεί να αναρωτιέσαι αν όντως θέλεις να είσαι με αυτό τον άνθρωπο μακροπρόθεσμα και αν είναι πλέον αργά για να βρεις κάποιον άλλο.

7) Φοβάσαι ξαφνικά την αποτυχία: Πλέον σε πιάνει πανικός πως αν κάνεις κάτι λάθος, αν «αποτύχεις» (όπως συνήθως αυτό ορίζεται από τους άλλους) σε έναν από τους δύο βασικούς τομείς ή και τους δύο (δουλειά ή/και σχέση), τότε αυτό το λάθος θα σου κοστίσει με τρόπο ακραίο και καταστροφικό όλη σου τη ζωή.

8) Βαριέσαι με τους φίλους σου: Το να περνάς τα βράδια σου μέχρι το πρωί σε κλαμπ, σου φαίνεται ως ιδέα, όλο και λιγότερο ελκυστική και νιώθεις αποξενωμένος από όλα αυτά τα συνεχή ξενύχτια της φοιτητικής ζωής. Δεν αισθάνεσαι καμία ντροπή πια να περάσεις το βράδυ μόνος σου στο σπίτι, ίσως μάλιστα να είναι και αυτό που προτιμάς κάποιες φορές να κάνεις.

9) Συγκρίνεις συνεχώς τον εαυτό σου με τους συνομήλικους φίλους σου: «Όλοι έχουν παντρευτεί…. Αχχχχχ!».

10) ή με τους γονείς σου: Όταν ήταν στην ηλικία σου είχαν ήδη παιδιά, είχαν δικό τους σπίτι, είχαν…

11) Νιώθεις πως τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν, όπως τα περίμενες. Αυτό είναι ίσως και η πιο ισχυρή ένδειξη ότι περνάς την κρίση των τριάντα. Η ζωή σου δεν είναι όπως την είχες φανταστεί στα 20 ή τα 25 και έρχονται εκείνες οι «σκοτεινές» στιγμές που κατακλύζεσαι από σκέψεις όπως: «Έτσι την είχα φανταστεί εγώ τη ζωή μου στα 30; Αυτά ήθελα να κάνω; Έτσι να ζω; Αυτά τα όνειρα είχα; Πού είναι τα όνειρά μου; Η ζωή μου, που είναι; Όλα όσα ήθελα, πού είναι; Πού είμαι εγώ; Τι έγινε; Τι πήγε λάθος; Τι στράβωσε στην πορεία; Που έφταιξα; Τι δεν έκανα καλά; Πώς πέρασαν τα χρόνια; Πότε έφτασα στα τριάντα; Μόλις χθες…αλλιώς το φανταζόμουν… Και τώρα τι; Τι γίνεται από εδώ και πέρα; Έτσι θα πάει; Πώς βγαίνεις από εδώ; Βγαίνεις; Πώς; Θέλω να βγω…»

Βγαίνεις, φυσικά και βγαίνεις, εφόσον το θέλεις. Αυτή η αίσθηση του εγκλωβισμού και του αδιεξόδου είναι μόνο απατηλή. Πιστεύεις ότι έχεις παγιδευτεί και παρόλο που ΜΠΟΡΕΙΣ να φύγεις, απλώς νομίζεις ότι δεν μπορείς.

Χρειάζεται να αντικαταστήσουμε τα ερωτήματα κι αντί να αναλογιζόμαστε επί ματαίω «Τι δεν πέτυχα;» και «Τι θα έπρεπε να έχω κάνει;» ας εστιάσουμε στο τώρα και στο τι μπορώ «Τι μπορώ να κάνω τώρα και τι να πετύχω;». Ας δούμε λίγο πιο καθαρά τα εμπόδια που βάλαμε, τα εμπόδια που, έστω αν και ασυνείδητα, αλλά ωστόσο ηθελημένα βάλαμε στο δρόμο μας. Τι σκοπούς εξυπηρετούσαν; Με ποιους τρόπους μας βόλεψαν;

Σίγουρα τα πράγματα δεν είναι πάντα και το ίδιο εύκολα, πόσο μάλλον όταν υπάρχουν και εξωγενείς παράγοντες, που τα μπλοκάρουν (π.χ. έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών και ό,τι αυτό συνεπάγεται, απουσία συναισθηματικής στήριξης από την πατρική οικογένεια, πίεση για δημιουργία οικογένειας), και ακόμη περισσότερο σε μια περίοδο κρίσης. Πάντα όμως θα υπάρχει ένα κομμάτι που θα περνάει από το «δικό μας χέρι» και μπορεί να κάνει σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό τη διαφορά, να φέρει αργά ή γρήγορα την αλλαγή.

Όταν απελευθερωθώ από τα δεσμά που με περιορίζουν, όταν αναγνωρίσω τα δικά μου «θέλω» και ανάγκες, όταν καταλάβω πως η ζωή είναι δική μου και μου ανήκει, και όταν αυτό υπερνικήσει όλα τα υπόλοιπα, τότε η αλλαγή είναι ο μόνος δρόμος, τότε χτίζω ξανά τη νέα μου ζωή, αυτήν που τόσο είχα ονειρευτεί.

Υ.Γ. Η ζωή είναι δρόμος, είναι και αγώνας, αλλά σίγουρα δεν είναι αγώνας δρόμου. Νικητής δεν είναι όποιος κόψει πρώτος το νήμα. Ο καθένας έχει το δικό του ρυθμό, την δική του πορεία να χαράξει και τα δικά του εμπόδια να ξεπεράσει. Ποτέ δεν είναι αργά! Αργά είναι ίσως μόνο για όσους παραιτούνται. Βρείτε το δρόμο σας και ακολουθήστε τον. Καλή διαδρομή!

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

e4f71cabb8b904987e738d5b0580d11c96a2a33152208f9cfef4406c766746e1

Κρίση πανικού: φοβάμαι μήπως φοβηθώ

pa

Πιθανολογείται πως η λέξη πανικός προέρχεται από το όνομα του θεού Παν, γιου του Ερμή, ο οποίος μεταμφιεζόταν και τρομοκρατούσε τους ανυποψίαστους διαβάτες. Κατά μία άλλη εκδοχή, υποστηρίζεται ότι ο Θεός Παν στη μάχη του Μαραθώνα βοήθησε τους Έλληνες έναντι των Περσών, φωνάζοντας δυνατά και ρυθμικά το όνομά του «Παν, Παν, Παν». Στο άκουσμα αυτών των κραυγών οι Πέρσες φοβήθηκαν και τράπηκαν σε φυγή.

Η κρίση πανικού μπορεί να οριστεί ως μια αιφνίδια και σύντομη περίοδος, όπου σημειώνεται έντονο άγχος και φόβος, ενώ συνυπάρχουν τόσο σωματικά, ψυχολογικά και συναισθηματικά συμπτώματα. Στο συναισθηματικό κομμάτι αυτό που κυριαρχεί είναι ο φόβος.

Πάλη ή φυγή;

Πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, όπου ο άνθρωπος είχε να αντιμετωπίσει μια σειρά από φυσικούς κινδύνους (π.χ. τα άγρια ζώα), οι οποίοι απειλούσαν την επιβίωσή του, έπρεπε να μάθει να αντιδρά γρήγορα μέσω της ενεργοποίησης του αντανακλαστικού «δράσης-απόδρασης, πάλης-φυγής» (fight or flight).

Ο αρχέγονος αυτός μηχανισμός εξακολουθεί να σημαίνει συναγερμό ακόμη και σε καταστάσεις, όπου το άτομο δε βρίσκεται σε «πραγματικό» κίνδυνο (δηλ. δεν απειλείται η ζωή του), αλλά περισσότερο σε «φανταστικό» (δηλ. πιστεύει ότι απειλείται με κάποιο τρόπο και όχι απαραίτητα η ζωή του). Αυτό έχει να κάνει με τα επίπεδα στρες που βιώνει ο καθένας (βιολογικές αντιδράσεις), καθώς και με τον τρόπο που διαχειρίζεται το στρες (ψυχολογικές αντιδράσεις).

Καθώς λοιπόν ενεργοποιείται η αντίδραση «πάλη-φυγή», στο σώμα συμβαίνει ένα σύνολο αλλαγών:

– Αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός: αυτό επιτρέπει στο οξυγόνο να διοχετεύεται μέσω του αίματος πιο γρήγορα στο σώμα

– Αυξάνεται ο ρυθμός και η ένταση της αναπνοής: με αποτέλεσμα μεγαλύτερες ποσότητες οξυγόνου να μεταφέρονται σ’ όλο το σώμα

– Διαστέλλονται οι κόρες των ματιών, για να αυξηθεί η ποσότητα του φωτός και αυτό συνεπάγεται τη θολή όραση

– Αλλάζει η ροή του αίματος: το αίμα απομακρύνεται από το δέρμα και τα άκρα, ώστε να χρησιμοποιηθεί από το υπόλοιπο σώμα, με αποτέλεσμα τη χλωμότητα, τα κρύα άκρα και τα μουδιάσματα

– Εφίδρωση: το δέρμα «γλιστράει», έτσι ώστε να είναι πιο δύσκολο για το «αρπακτικό» να πιάσει το «θήραμα». Παράλληλα, μέσω της εφίδρωσης το σώμα ηρεμεί κι επιπλέον πέφτει η θερμοκρασία, ώστε να μη ζεσταθεί πολύ κατά τη διάρκεια της δράσης

– Μυϊκή ένταση: οι μύες προετοιμάζονται για το μηχανισμό πάλης-φυγής. Αυτό καταλήγει σε υποκειμενικό αίσθημα έντασης, που κάποιες φορές μπορεί να οδηγήσει σε πόνους και τρέμουλο

– Πεπτικό σύστημα: σχεδόν σταματά να λειτουργεί, ώστε να αξιοποιηθεί το αίμα από τους μύες, με αποτέλεσμα κανείς να νιώθει ναυτία, τάση για εμετό, κόμπο στο στομάχι

– Αύξηση μεταβολισμού, που οδηγεί στο αίσθημα κόπωσης και ζέστης

– Μείωση σιελόροιας, που καταλήγει σε ξηροστομία

Υπεραερισμός και ακανόνιστη αναπνοή

Καθώς εισπνέουμε, προσλαμβάνουμε οξυγόνο, που χρησιμοποιείται από το σώμα και εκπνέουμε διοξείδιο του άνθρακα. Προκειμένου το άτομο, που βιώνει την απειλή να μπορέσει να απομακρυνθεί αποτελεσματικά, απαιτείται ισορροπία μεταξύ οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα. Σε αγχογόνες καταστάσεις όμως, αυτή η ισορροπία παύει να ισχύει λόγω της υπέρπνοιας. Απ’ τη στιγμή που ο οργανισμός ανιχνεύει την ανισορροπία, απαντά με ένα σύνολο χημικών αλλαγών, οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν συμπτώματα, όπως: ζάλη, σύγχυση, λαχάνιασμα, θολή όραση, αύξηση καρδιακού ρυθμού, μούδιασμα, μυρμήγκιασμα των άκρων, ιδρωμένα χέρια και μυϊκή δυσκαμψία.

Για όσους έχουν βιώσει προσβολές πανικού, οι φυσιολογικές αυτές αισθήσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα ενοχλητικές, καθώς ενδέχεται να τις εκλαμβάνουν ως σήμα κινδύνου και να τις παρερμηνεύουν για παράδειγμα ως καρδιακή προσβολή, παρά το γεγονός ότι συνδέονται κατά κύριο λόγο με την υπέρπνοια, παρά με κάποιο άλλο οργανικό πρόβλημα.

Οι σκέψεις πίσω από τον πανικό

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα των ατόμων με κρίσεις πανικού βρίσκεται σε υπερδραστηριότητα. «Σκανάρει» συνεχώς το σώμα αν λειτουργεί σωστά, με αποτέλεσμα αυτό το σκανάρισμα να μετατρέπεται σε αυτόματη συνήθεια. Απ’ τη στιγμή που ανιχνεύονται σωματικά συμπτώματα (όπως τα προαναφερθέντα), συχνά παρερμηνεύονται ως σημάδια κινδύνου. Καθώς λαμβάνουν χώρα οι ψευδείς αυτοί συναγερμοί, το άτομο πιθανώς να σκεφτεί ότι κάτι δεν πάει καλά κι αρχίζει να φοβάται. Συγκεκριμένα φοβάται είτε ότι θα τρελαθεί, ή θα χάσει τον έλεγχο, ή ότι θα πεθάνει.

Κατά τη διάρκεια των κρίσεων πανικού, τα πιο συνηθισμένα γνωστικά λάθη που συμβαίνουν, είναι:
– Καταστροφικές σκέψεις για φυσιολογικές σωματικές αντιδράσεις (π.χ. «Η καρδιά μου χτυπάει λίγο πιο δυνατά, άρα παθαίνω καρδιακή προσβολή».)

– Υπερεκτίμηση των περιπτώσεων, όπου μπορεί να προκύψει μια κρίση πανικού (π.χ. «Θα πάθω οπωσδήποτε κρίση πανικού, αν δεν προλάβω το λεωφορείο για τη δουλειά».)

– Υπερεκτίμηση των συνεπειών μιας κρίσης πανικού: σκέψεις ότι οι συνέπειες θα είναι πολύ σοβαρές και πολύ αρνητικές.

Συμπεριφορές που διατηρούν τον πανικό

Όταν βιώνουμε ή περιμένουμε ότι θα νιώσουμε άγχος, αντιδρούμε συχνά με τρόπους τέτοιους, που μας επιτρέπουν να το ελέγχουμε. Ένας τρόπος είναι η αποφυγή καταστάσεων, που «ευνοούν» την πρόκληση κρίσεων πανικού και μπορεί να περιλαμβάνει:

– καταστάσεις, όπου το άτομο βίωσε κρίση πανικού στο παρελθόν

– καταστάσεις, από τις οποίες είναι δύσκολη η διαφυγή ή η λήψη βοήθειας (π.χ. Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, εμπορικά κέντρα, οδήγηση σε ώρα αιχμής)

– καταστάσεις, που προκαλούν παρόμοιες σωματικές αισθήσεις με αυτές των κρίσεων πανικού (π.χ. σωματική άσκηση, σεξ, πρόσληψη καφέ, συναισθηματικές αντιδράσεις όπως ο θυμός).

Ένας άλλος τρόπος είναι το άτομο να αντιδρά διαφορετικά, χρησιμοποιώντας «ασφαλείς συμπεριφορές». Τέτοιες «προφυλάξεις» μπορεί να είναι: να υπάρχει κοντά μια έξοδος κινδύνου, να υπάρχει κάποιος δίπλα του, να βρίκεται κοντά σε τοίχο για να να μπορέσει να σταθεί, να κουβαλάει μαζί του αγχολυτικά κ.α. Ή μπορεί να χρησιμοποιεί άλλες υποστηρικτικές μεθόδους, όπως το να αποσπά την προσοχή του από την αγχογόνο πηγή, διαβάζοντας, ακούγοντας μουσική, μιλώντας στο τηλέφωνο κ.α. Παρόλο που αυτό δε φαίνεται να είναι επιζήμιο σε πρώτη φάση, αλλά αντιθέτως βοηθητικό, είναι πολύ πιθανό να γυρίσει μπούμεραγκ σε περίπτωση, που το άτομο αρχίσει να εξαρτάται από τέτοιες συμπεριφορές απόσπασης προσοχής, με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα επίπεδα άγχους του, αν δεν είναι σε θέση να κάνει κάτι από αυτά.

Ο φαύλος κύκλος

Δυστυχώς, η κρίση πανικού δεν τελειώνει με το που λήγει το επεισόδιο. Από τη στιγμή που κανείς την βιώνει, ξεκινάει ένας νέος κύκλος, όπου το άτομο φοβάται την επανεμφανίση της για το που, πώς και τι θα συμβεί. Αρχίζει λοιπόν η διαδικασία προσμονής της, κατά την οποία κανείς βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή, ώστε να αναγνωρίσει τυχόν προειδοποιητικά σωματικά συμπτώματα και να αντιδράσει σ’ αυτά με τρόπους, που περιγράφηκαν πριν. Η δευτερογενής ανησυχία μήπως φοβηθεί, γεννά φόβο («με πιάνει πανικός μήπως με πιάσει κρίση πανικού»), με αποτέλεσμα να μεταφέρεται στην καθημερινότητα του και κατά συνέπεια να την περιορίζει.

Τι κρύβεται πίσω από τον πανικό

Σ’ αυτό το σημείο χρειάζεται να διευκρινιστεί και να τονιστεί ότι η κρίση πανικού δεν οφείλεται στην αδυναμία ή τη μη θέληση των ατόμων να την αντιμετωπίσουν, όπως ίσως εσφαλμένα να πιστεύουν κάποιοι από το περιβάλλον τους. Για την ακρίβεια, τα άτομα αυτά κάθε άλλο παρά αδύναμα είναι. Τα συμπτώματά τους είναι αληθινά και πολλές φορές ιδιαίτερα ενοχλητικά και επώδυνα. Στην ουσία πρόκειται για ανθρώπους με μεγάλα αποθέματα ψυχικού σθένους, εφόσον καταφέρνουν να λειτουργήσουν στην καθημερινότητά τους, παρά τα εμπόδια και την πίεση που βιώνουν λόγω του φόβου μιας επερχόμενης κρίσης.

Ουσιαστικά, η κρίση πανικού κρύβει μια κρίση εαυτού. Η κρίση πυροδοτείται και σημαίνει ο συναγερμός λόγω των εσωτερικών άλυτων συγκρούσεων, που βιώνει το άτομο. Ο εαυτός απειλείται από μια αλλαγή, από το καινούριο που έρχεται κι έχει ανάγκη, όμως θέλει να κρατήσει το «παλιό», έστω και δυσλειτουργικό, αλλά ωστόσο γνώριμο, οικείο και βολικό κομμάτι του.

Μέσα του συμβαίνει μια πάλη, ένας αγώνας ανάμεσα σ’ αυτό που θέλει να είναι και να κάνει και σ’ αυτό που πρέπει. Ένα δίλημμα μεταξύ των «θέλω», των πραγματικών αναγκών του και των κανόνων, των πλασματικών αναγκών του. Αμφιταλαντεύεται σε δύο τάσεις, της αυτονομίας και της εξάρτησης. Γιατί αν αποφασίσει να πάρει το πρώτο δρόμο, αυτό στο νου του ισοδυναμεί με απόρριψη από τον ή τους σημαντικούς άλλους.

Να επιλέξει λοιπόν το «αυτός είμαι και θέλω να είμαι» ή το «πρέπει να είμαι τέλειος»; Ποιο είναι το κόστος και ποιο το όφελος σε κάθε περίπτωση; Είναι μια ευκαιρία να ξεχάσει ό,τι ήξερε, να μάθει τον εαυτό του με ένα διαφορετικό τρόπο, να τον γνωρίσει αλλιώς. Αυτό είναι το κομμάτι που καλείται να αναγνωρίσει και να λύσει. Αυτό χρειάζεται να δει πίσω από τους συναγερμούς και τα καμπανάκια κινδύνου. Αυτό του φωνάζει το σώμα του. Ας το ακούσουμε…

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου