ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ: ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙV)

PicsArt_1409678128497

* Το κείμενο είναι συνέχεια του «ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ:ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙΙΙ)»

Υποταγή: «Ό,τι πεις

Με την Υποταγή θυσιάζετε τις προσωπικές σας ανάγκες και επιθυμίες σας προκειμένου να ικανοποιήσετε τους άλλους ή να καλύψετε τις ανάγκες σας. Το μόνο άτομο που δε νιώθετε την υποχρέωση να ικανοποιήσετε- είναι ο εαυτός σας. Είναι οι ανάγκες των άλλων ανθρώπων αυτές που προηγούνται πάντα. Χάνετε τον εαυτό σας μέσα στους άλλους. Αφήνετε τους άλλους να σας ελέγχουν.

Το αίσθημα της υποταγής είναι καταπιεστικό, είναι τεράστια ευθύνη, είναι κάτι το εξουθενωτικό. Η ζωή χάνει την ανεμελιά και την ελευθερία της. Η παγίδα αυτή σας οδηγεί στην παθητικότητα. Παραμένετε ένας απλός παρατηρητής της ζωής σας. Περιμένετε και ελπίζετε, να βελτιωθούν σα θαύμα, τα πράγματα ξαφνικά.

Θεωρείτε τον εαυτό σας βολικό και ευπροσάρμοστο. Δυσκολεύεστε να θέστε όρια στις απαιτήσεις που έχουν οι άλλοι από εσάς. Η παγίδα αυτή μειώνει την αυτοεκτίμησή σας. Ο συσσωρευμένος θυμός σας αποτελεί μια απόδειξη της υποτακτικής παρά της βολικής σας στάσης.

Δύο είδη υποταγής:

  1. Αυτοθυσία (υποταγή λόγω ενοχής)
  2. Υποτακτικότητα (υποταγή λόγω φόβου)

 

  1. Αυτοθυσία: «Έγινα θυσία»

Η αυτοθυσία σας δημιουργεί το αίσθημα της ευθύνης για την ευτυχία των άλλων.  Συμμετέχετε συναισθηματικά σε όλα τα γεγονότα και τις καταστάσεις (χαρακτηριστικό της έμφυτης ιδιοσυγκρασίας σας). Θέλετε να ανακουφίζετε τον πόνο των άλλων. Προσπαθείτε να διορθώσετε τα πράγματα, να τα κάνετε καλύτερα. Η υποταγή σας είναι εκούσια.

Αν και όσοι αυτοθυσιάζονται νιώθουν λιγότερο θυμό από τους υποτακτικούς, ωστόσο είναι βέβαιο πως θα τον νιώσετε ακόμη κι αν δεν αναγνωρίζετε αυτή τη δυσαρέσκεια. Το σύστημα «δίνω-παίρνω» έχει χάσει την ισορροπία του.

Νιώθετε τύψεις όποτε βάζετε πρώτο τον εαυτό σας, όταν θυμώνετε, όποτε διεκδικείτε τα δικαιώματά σας.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Δίνετε πολλά στους άλλους και δε ζητάτε τίποτα σε αντάλλαγμα.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε καταστάσεις που απαιτούν να παίρνεις και να δίνεις.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Δίνετε όσο το δυνατό λιγότερα στους άλλους.

Αιτίες της παγίδας:

– Οι γονείς σας δε βρίσκονταν αρκετά κοντά σας (π.χ. ασθένεια, ωράρια) και αναγκαστήκατε να φροντίζετε εσείς όλη την οικογένεια.

– Οι γονείς σας σας μιλούσαν για τα προσωπικά τους προβλήματα κι είχατε το ρόλο του ακροατή.

– Οι γονείς σας σας έκαναν να νιώθετε ένοχος ή εγωιστής αν δεν κάνατε αυτό που ήθελαν.

– Οι γονείς σας φρόντιζαν ανιδιοτελώς τους άλλους.

– Ήσαστε πολύ προσεκτικός, επειδή ανησυχούσατε για την τάση του γονιού σας να αγχώνεται ή να στεναχωριέται υπερβολικά.

  1. Υποτακτικότητα: «Yes, sir

Είτε έχετε, είτε δεν έχετε αποφασίσει κάτι, νιώθετε πως δεν έχετε το δικαίωμα να πάρετε μόνοι σας αποφάσεις. Η διαδικασία της υποταγής υπακούει πάντα σ’ έναν εξωτερικό εξαναγκασμό. Δίνετε μεγαλύτερη δύναμη στους ανθρώπους που σας υποτάσσουν απ’ ό,τι αυτοί έχουν στην πραγματικότητα.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Επιτρέπετε σε άλλα άτομα να ελέγχουν καταστάσεις και να κάνουν επιλογές.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε τις καταστάσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν διαμάχη με άλλο άτομο.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Επαναστατείτε ενάντια στην εξουσία. Γίνεστε επιθετικοί, αυταρχικοί, εκδικητικοί και εγωκεντρικοί. Χάνετε την αυτοκυριαρχία σας πολύ εύκολα και εκφράζετε το θυμό σας με ακατάλληλο τρόπο.  Όσοι έχουν αυτή την παγίδα και υπεραναπληρώνουν, συμπεριφέρονται σαν να είναι οι μοναδικοί άνθρωποι στον κόσμο, σαν να έχουν μόνο αυτοί ανάγκες. Συχνά έχουν μακροχρόνιες συγκρούσεις με τους γονείς τους. Αν και επιμένουν να αδιαφορούν για τους κανόνες, είναι το ίδιο υποταγμένοι σ’ αυτούς.

Αιτίες της παγίδας:

– Οι γονείς σας προσπαθούσαν να ελέγξουν ή να κατευθύνουν κάθε πλευρά της ζωής σας, δε σας επέτρεπαν να κάνετε τις δικές σας επιλογές, σας τιμωρούσαν, σας απειλούσαν ή θύμωναν μαζί σας όταν δε συμπεριφερόσαστε όπως ήθελαν.

– Αν διαφωνούσατε, οι γονείς σας αποσύρονταν συναισθηματικά ή διέκοπταν την επικοινωνία.

– Νιώθατε πως οι γονείς σας δε σέβονταν τις ανάγκες, τις γνώμες ή τα δικαιώματά σας.

– Συχνά νιώθατε θυμό για τους γονείς σας, επειδή δε σας έδιναν την ελευθερία που είχαν τα άλλα παιδιά.

 

Ανελαστικά Πρότυπα: «Τίποτα λιγότερο από το τέλειο!»

Αν έχετε πέσει στην παγίδα των Ανελαστικών Προτύπων αγωνίζεστε αδιάκοπα να εκπληρώσετε τις υπερβολικά υψηλές προσδοκίες σας. Το κυρίαρχο συναίσθημα είναι η πίεση. Πιέζεστε διαρκώς για να είστε ο καλύτερος. Οι άλλοι πιστεύουν πως έχετε καταφέρει πολλά, αλλά εσείς θεωρείτε τις επιτυχίες σας δεδομένες. Αποτελούν απλά μια εκπλήρωση των απαιτήσεων που είχατε από τον εαυτό σας.

Τρεις τύποι της παγίδας των Ανελαστικών Προτύπων:

  1. Καταναγκαστικότητα
  2. Προσανατολισμός προς την επιτυχία
  3. Προσανατολισμός προς την κοινωνική αναγνώριση

 

  1. Καταναγκαστικότητα: «Όλα στην εντέλεια;»

Καταναγκαστικό είναι το άτομο εκείνο που διατηρεί τα πάντα σε μια τέλεια τάξη. Είστε ο τύπος του ανθρώπου που φροντίζει για την παραμικρή λεπτομέρεια. Νιώθετε απογοήτευση και αναστάτωση όταν τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως εσείς θέλετε.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης:

Υποχώρηση/Παράδοση: Σπαταλάτε υπερβολικά πολύ χρόνο προσπαθώντας να είστε τέλειοι.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε ή αναβάλλετε καταστάσεις ή καθήκοντα στα οποία θα κριθεί η επίδοσή σας.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Δεν ενδιαφέρεστε καθόλου για τα πρότυπα- εκτελείτε καθήκοντα με βιαστικό, απρόσεκτο τρόπο.

  1. Προσανατολισμός προς την επιτυχία: «Κοίτα τι κάνω!»

Η κατηγορία αυτή ανήκει στον τύπο του ονομαζόμενου εργασιομανή. Μπορεί να είστε εργασιομανής με πράγματα διαφορετικά από τη δουλειά σας. Μπορεί να ασχολείστε υπερβολικά με τη διακόσμηση του σπιτιού, τα ψώνια, τα χόμπι, τα σπορ, μπορεί να είναι οτιδήποτε το οποίο μετατρέπετε σε δουλειά και σας υποδουλώνει.

  1. Προσανατολισμός προς την κοινωνική αναγνώριση: «Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου…»

Ο προσανατολισμός προς την κοινωνική αναγνώριση αποτελεί ένα υπερβολικό ενδιαφέρον προς την απόκτηση κύρους, πλούτου, ομορφιάς- ενός ψεύτικου εαυτού.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Προσπαθείτε να εντυπωσιάσετε τους άλλους.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε να αλληλεπιδράτε με όσους επιδιώκετε την επιδοκιμασία τους.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Κάνετε περισσότερα από όσα περνούν από το χέρι σας για να προκαλέσετε τη δυσαρέσκεια των άλλων, μένετε στο παρασκήνιο.

Αιτίες της παγίδας:

– Η αγάπη των γονιών σας εξαρτιόταν από το πόσο ανταποκρινόσασταν στα πρότυπά τους. Σας ταπείνωναν ή σας κατέκριναν αν δεν ανταποκρινόσασταν.

– Οι γονείς σας ήταν πρότυπα υψηλών, ακλόνητων στάνταρ.

–  Η παγίδα σας αναπτύχθηκε ως αναπλήρωση στη μειονεκτικότητα, στον κοινωνικό αποκλεισμό, στη στέρηση ή την αποτυχία.

 

Αυτονόητο Δικαίωμα: «Μα ποιος είμαι επιτέλους;»

Οι άνθρωποι που έχουν πέσει σ’ αυτή την παγίδα νιώθουν μοναδικοί. Επιμένουν ότι μπορούν να κάνουν, να πουν ή να έχουν ο,τι θελήσουν αμέσως. Περιφρονούν αυτά που οι άλλοι θεωρούν λογικά, οτιδήποτε είναι εφικτό, το χρόνο ή την υπομονή που συνήθως απιτούνται και τις συνέπειες στους άλλους. Δυσκολεύονται να επιβάλουν την πειθαρχία στον εαυτό τους.

Τρία είδη Αυτονόητου Δικαιώματος:

  1. Κακομαθημένη Αίσθηση Αυτονόητου Δικαιώματος
  2. Αυτονόητο Δικαίωμα της Εξάρτησης
  3. Παρορμητικότητα
  1. Κακομαθημένη Αίσθηση Αυτονόητου Δικαιώματος: «Γιατί έτσι!»

Θεωρείτε τον εαυτό σας ξεχωριστό. Είστε απαιτητικός και καταπιεστικός και θέλετε τα πάντα να γίνονται έτσι, όπως επιθυμείτε εσείς. Όταν οι άλλοι σας στέκονται εμπόδιο, θυμώνετε. Δείχνετε πολύ λίγη κατανόηση ή ενδιαφέρον για τα συναισθήματα των άλλων.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Εκφοβίζετε άλλους για να κάνετε το δικό σας, επαίρεστε για ίδια επιτεύγματα.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε καταστάσεις, όπου είστε μέτριος και όχι ανώτερος.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Φροντίζετε υπερβολικά τις ανάγκες των άλλων.

  1. Αυτονόητο Δικαίωμα της Εξάρτησης: «Φρόντισέ με, είπα!»

Νιώθετε πως έχετε το δικαίωμα να εξαρτάστε από τους άλλους. Υιοθετείτε το ρόλο του αδύναμου, ανίκανου και ανήμπορου και έχετε από τους άλλους την απαίτηση να σας προστατεύσουν και να σας φροντίσουν. Το ενδιαφέρον των άλλων είναι δικαίωμά σας. Σας το χρωστούν. Όταν κάποιος δε σας φροντίζει, θυμώνετε, αλλά εκφράζετε το θυμό με άλλους τρόπους (κατσούφιασμα, γρίνια, παθητικοεπιθετική συμπεριφορά κ.λπ.).

  1. Παρορμητικότητα: «Αυτό θέλω και το θέλω ΤΩΡΑ!»

Έχετε πρόβλημα στο να ελέγχετε τις παρορμήσεις σας. Συμπεριφέρεστε με βάση τις επιθυμίες και τα συναισθήματά σας, χωρίς να υπολογίζετε τις συνέπειες. Πάσχετε από μια γενικότερη έλλειψη οργάνωσης και δομής. Δεν έχετε πειθαρχία. Έχετε προβλήματα αυτοελέγχου και αυτοκυριαρχίας (π.χ. εθισμοί: κάπνισμα, ποτό, υπερβολικό φαγητό, ναρκωτικά, καταναγκαστικό σεξ). Μπορεί να έχετε την τάση να αναβάλετε. Συχνά δεν μπορείτε να εκφράσετε το θυμό σας με ώριμο τρόπο, αλλά με ανεξέλεγκτο.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Εγκαταλείπετε εύκολα τα καθήκοντα ρουτίνας.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε την εργασία ή την αποδοχή ευθύνης.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Γίνεστε υπερβολικά αυτο-ελεγχόμενοι ή αυτο-πειθαρχικοί.

Αιτίες της παγίδας:

– Αυναμία επιβολής περιορισμών. Οι γονείς δεν ασκούσαν επαρκή έλεγχο και πειθαρχία. Τα κακομάθαιναν.

  • Κακομαθημένη Αίσθηση Αυτονόητου Δικαιώματος: τα παιδιά είχαν ό,τι και όποτε το ζητούσαν.
  • Παρορμητικότητα: Τα παιδιά δεν έμαθαν να ανέχονται την απογοήτευση ή να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους. Οι γονείς δεν τους έδιναν ευθύνες, δεν τα άφηναν να υποστούν τις συνέπειες των πράξεών τους.
  • Αυτονόητο Δικαίωμα της Εξάρτησης: Οι γονείς έκαναν όλα τα χατίρια. Αναλάμβαναν καθημερινές ευθύνες του παιδιού ή δύσκολες δραστηριότητες. Το παιδί δεν είχε καμία υποχρέωση.

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Young, J. E., & Klosko, J. S. (2013). Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Αθήνα, Πατάκη.
  • Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Θεραπεία Σχημάτων: Ένας οδηγός για τον θεραπευτή. Αθήνα, Πατάκη.
Advertisements