ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ: ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙΙΙ)

PicsArt_1409678128497

* Το κείμενο είναι συνέχεια του «ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ:ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙΙ)»

Εξάρτηση: «Θέλω τη “μαμά” μου!»

Αν έχετε πέσει στην παγίδα της Εξάρτησης, νιώθετε ανίκανοι να αντιμετωπίσετε την καθημερινή ζωή αποτελεσματικά, χωρίς  σημαντική βοήθεια από άλλους. Εξαρτιέστε από τους άλλους, προκειμένου να μπορέσετε να λειτουργήσετε και χρειάζεστε συνεχή υποστήριξη. Έχετε ανάγκη από ισχυρά πρότυπα από τα οποία θέλετε να εξαρτηθείτε, επιτρέποντας τους να κατευθύνουν τη ζωή σας. Στη δουλειά, αποφεύγετε να ενεργείτε με δική σας πρωτοβουλία.

Όταν πρέπει να πάρετε μια απόφαση, ζητάτε τις γνώμες των άλλων, τις συμβουλές ενός ατόμου, το οποίο εμπιστεύεστε σε μεγάλο βαθμό και βασίζεστε σ’ αυτές.

Οι εξαρτημένοι άνθρωποι δε συμπαθούν τις αλλαγές. Θέλουν τα πάντα να παραμένουν ίδια. Η έλλειψη πίστης στην κρίση τους τους κάνει να φοβούνται τόσο πολύ την αλλαγή.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Ζητάτε από τους σημαντικούς άλλους (γονείς, σύζυγο) να πάρουν για εσάς τις αποφάσεις. Συμπεριφέρεστε σταθερά με τρόπους τέτοιους, ώστε να εξασφαλίζετε τη βοήθεια των άλλων. Έχετε στη διάθεσή σας ανθρώπους που ενεργούν εκ μέρους σας.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε ανάληψη νέων προκλήσεων (π.χ. εκμάθηση οδήγησης). Αποφεύγετε δραστηριότητες που θεωρείτε πολύ δύσκολες. Αποφεύγετε να αποχωρίζεστε τους γονείς ή το σύντροφο. Σπάνια ζείτε ή ταξιδεύετε μόνος. Το ίδιο σπάνια πηγαίνετε κινηματογράφο μόνος ή τρώτε μόνος.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Γίνεστε τόσο αυτοστήρικτος που δε ζητάτε τίποτα από κανέναν (αντεξάρτηση, «μη εξαρτημένος»). Πρέπει κάθε στιγμή να αποδεικνύετε στον εαυτό σας και στους άλλους ότι μπορείτε να τα βγάλετε πέρα μόνος/η του/της. Συμπεριφέρεστε σαν να μη χρειάζεστε τη βοήθεια κανενός. Δεν επιτρέπετε στον εαυτό σας να δεχτεί τη συμπαράσταση των άλλων γιατί αυτό σας κάνει να νιώθετε πάρα πολύ ευάλωτος/η.

Αιτίες της παγίδας:

– Υπερπροστατευτικότητα: οι γονείς κάνουν τα παιδιά τους εξαρτημένα. Ενθαρρύνουν την εξαρτημένη συμπεριφορά, καταδικάζουν την ανεξαρτησία των παιδιών, δημιουργούν ένα ασφυκτικό κλίμα, ενώ δεν τους παρέχουν καμία ελευθερία και ούτε τα βοηθούν να γίνουν αυτάρκη.

– Υποπροστατευτικότητα: οι γονείς δε φροντίζουν καθόλου τα παιδιά. Από πολύ μικρή ηλικία αυτά μαθαίνουν να ζουν μόνα τους και πρέπει να λειτουργήσουν σ’ ένα επίπεδο που προηγείται της ηλικίας τους. Τα παιδιά αυτά μπορεί να δίνουν την εντύπωση ότι είναι αυτόνομα, στην ουσία όμως έχουν έντονες ανάγκες εξάρτησης.

 

Ευαλωτότητα: «Σεισμοί, λοιμοί, καταποντισμοί, χαλάζι και βροχή»

Η παγίδα της Ευαλωτότητας σας κάνει να ζείτε με το φόβο πως μια μεγάλη καταστροφή πρόκειται να σας πλήξει- είτε φυσική, οικονομική, είτε ακόμη και αρρώστια ή θάνατος. Δε νιώθετε ασφαλείς. Οι φόβοι σας είναι υπερβολικοί, παρόλα αυτά τους αφήνετε να ελέγχουν τη ζωή σας και διοχετεύετε όλη σας την ενέργεια στο να βεβαιωθείτε ότι είστε ασφαλείς.

Κατηγορίες Ευαλωτότητας:

  1. Υγεία και ασθένεια
  2. Κίνδυνος
  3. Φτώχεια
  4. Απώλεια ελέγχου

 

  1. Υγεία και ασθένεια

Αν ανήκετε σ’ αυτή την κατηγορία της Ευαλωτότητας μπορεί να είστε υποχονδριακός/ή. Ανησυχείτε υπερβολικά για την υγεία σας. Παρά το γεγονός ότι οι γιατροί σας επιβεβαιώνουν πως δεν έχετε τίποτα, εσείς είστε σίγουρος/η πως είστε άρρωστος/η.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που εκδηλώνουν προσβολές πανικού ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία. Ψάχνετε διαρκώς για σωματικά συμπτώματα που να προμηνύουν κάποιο πιθανό πρόβλημα. Έχετε αναπτύξει μια υπερευαισθησία σε οποιαδήποτε σωματική σας αντίδραση.

  1. Κίνδυνος

Αν ανήκετε σ’ αυτή την κατηγορία, ανησυχείτε υπερβολικά για την προσωπική σας ασφάλεια, καθώς και για την ασφάλεια των αγαπημένων σας προσώπων. Πιστεύετε ότι ο κόσμος είναι γεμάτος κινδύνους.

Σας διακατέχει ένα γενικό αίσθημα ανασφάλειας, όταν βρίσκεστε έξω από το σπίτι σας. Ακόμη φοβάστε τις καταστροφές, όπως τα αυτοκινητιστικά και τα αεροπορικά δυστυχήματα.

  1. Φτώχεια

Ένα μεγάλο μέρος της σκέψης σας το απασχολεί η ιδέα της προστασίας και της ασφάλειάς σας. Νιώθετε πως πρέπει να έχετε ένα συγκεκριμένο απόθεμα χρημάτων για να είστε ασφαλείς. Φοβάστε αδικαιολόγητα πως θα χρεοκοπήσετε. Ανησυχείτε χωρίς λόγο για την πληρωμή των λογαριασμών.

Ο έλεγχος των χρημάτων αποτελεί μια πολύ σοβαρή υπόθεση για σας. Χρειάζεστε τα χρήματα για την περίπτωση που θα σας συμβεί κάτι.

  1. Απώλεια ελέγχου

Αν ανήκετε σ’ αυτό τον τύπο ευαλωτότητας, φοβάστε μια καταστροφή ψυχολογικής φύσεως κυρίως- μήπως πάθετε νευρικό κλονισμό. Φοβάστε μήπως τρελαθείτε ή μήπως χάσετε τον έλεγχο. Και στην περίπτωση αυτή ίσως εκδηλώνετε προσβολές πανικού.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Διαβάζετε με εμμονή για καταστροφές σε εφημερίδες και τις προσδοκάτε σε καθημερινές καταστάσεις. Είστε καχύποπτος/η σε οτιδήποτε από το περιβάλλον σας έχει σχέση με την πιθανότητα αρρώστιας σας. Μπορεί να διαβάζετε τα πάντα γύρω από αυτό το θέμα. Ξοδεύετε με μεγάλη δυσκολία τα χρήματα και κάνετε το παν για να αποταμιεύσετε ακόμη και ευτελή ποσά.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε να πηγαίνετε σε μέρη που δε φαίνονται ολοκληρωτικά «ασφαλή». Αποφεύγετε εντελώς οποιαδήποτε αναφορά σχετική με ασθένεια. Αποφεύγετε τα ταξίδια. Αποφεύγετε πολλές καταστάσεις, στερώντας σας τις πιο ευχάριστες δραστηριότητες της ζωής.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Λειτουργείτε απρόσεκτα αψηφώντας τον κίνδυνο (αντι-φοβικός).

 Αιτίες της παγίδας:

– Μέσω της μίμησης, όπου κάποιος γονιός υπέφερε από την ίδια παγίδα.

– Κάποιος από τους γονείς σας ήταν υπερπροστατευτικός.

– Οι γονείς σας δε σας προστάτευαν αρκετά και νιώθατε σωματικά, συναισθηματικά ή οικονομικά ανασφαλής.

– Ήσασταν άρρωστος/η ή ζήσατε μια σοβαρή τραυματική εμπειρία ως παιδί.

– Ο ένας γονιός σας αντιμετώπισε μια σοβαρή τραυματική εμπειρία και ίσως πέθανε.

 

Μειονεκτικότητα: «Πόσο ντρέπομαι για μένα!»

Η παγίδα της Μειονεκτικότητας σας κάνει να νιώθετε εσωτερικά ελαττωματικός/ές και ανεπαρκείς. Πιστεύετε πως κανείς απ’ όσους σας γνωρίζουν πραγματικά δε θα μπορούσε να σας αγαπήσει. Δυσκολεύεστε να πιστέψετε πως οι κοντινοί σας άνθρωποι σας εκτιμούν, γι’ αυτό περιμένετε την απόρριψή τους. Η παγίδα της Μεονεκτικότητας αφορά μια εσωτερική κατάσταση. Αν και είναι μία από τις πιο συνηθισμένες παγίδες, δεν είναι τόσο εμφανής. Επειδή το υποτιθέμενο ελάττωμά σας είναι εσωτερικό, δεν είναι φανερό, ανησυχείτε από το φόβο της αποκάλυψής του.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Δεν έχετε αυτοπεποίθηση και φαίνεστε ανασφαλείς. Υποχωρείτε στο αίσθημα της αναξιότητάς σας. Επιλέγετε επικριτικούς και απορριπτικούς φίλους και ακυρώνετε τον εαυτό σας.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε να εκφράζετε πραγματικές σκέψεις και αισθήματα και δεν αφήνετε τους άλλους να σας πλησιάζουν. Ίσως επιτρέπετε στον εαυτό σας να γίνει ευάλωτος σε κάποια συγκεκριμένα και όχι σε όλα τα σημεία. Μπορεί να υποφέρετε από εθισμούς ή καταναγκασμούς (ποτό, ναρκωτικά, εργασιομανία, υπερβολικό φαγητό).

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Φαίνεστε τόσο καλά, που κανείς δε θα μπορούσε να πιστέψει ότι υποφέρετε απ’ αυτή την παγίδα. Αγνοείτε σε μεγάλο βαθμό τα βαθιά αισθήματα ντροπής. Αντεπιτίθεστε με το ναρκισσισμό. Επικρίνετε και απορρίπτετε τους άλλους, ενώ φαίνεστε να είστε τέλειος.

Αιτίες της παγίδας:

– Κάποιος από τους γονείς σας σας απέρριπτε ή δεν έδειχνε την αγάπη του, νιώθατε ότι δε σας σεβόταν, σας κατηγορούσε, σας σύγκρινε δυσμενώς με άλλους,  σας επέπληττε, ήταν επικριτικός, τιμωρητικός, προσβλητικός απέναντί σας. Νιώθατε πως όλα αυτά σας άξιζαν και κατηγορούσατε τον εαυτό σας.

– Κάποιος από την οικογένειά σας σας ασκούσε σωματική, σεξουαλική ή ψυχολογική βία.

– Ο ένας γονιός σας εγκατέλειψε το σπίτι και κατηγορούσατε τον εαυτό σας γι’ αυτό.

 

Αποτυχία: «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα σωστά!»

Η παγίδα της Αποτυχίας ανταποκρίνεται στην πεποίθηση της ανεπάρκειάς σας στην επιτυχία, όπως για παράδειγμα στο χώρο της δουλειάς, του σχολείου και των σπορ. Πιστεύετε πως είστε αποτυχημένοι σε σχέση με τους συνομηλίκους σας. Είτε φαίνεστε, είτε όχι πετυχημένοι, τις περισσότερες φορές θεωρείτε τον εαυτό σας αποτυχημένο.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Εκτελείτε καθήκοντα με μισή καρδιά και με πρόχειρο τρόπο.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε τις εργασιακές προκλήσεις εντελώς, καθυστερείτε στα καθήκοντα. Η γενικότερη αντίληψή σας είναι «ποιο το όφελος;». Νιώθετε πως δεν αξίζει τον κόπο να προσπαθήσετε, γιατί ούτως ή άλλως θα καταλήξετε στην αποτυχία.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Γίνεστε υπερ-επιτυχής, πιέζοντας συνεχώς τον εαυτό σας.

Αιτίες της παγίδας:

– Ο ένας γονιός ήταν επικριτικός με τις επιδόσεις σας, σας αποκαλούσε «ανόητο, κουτό, αδέξιο, αποτυχημένο, βλάκα, ατάλαντο, τεμπέλη κ.λπ.». Είναι πιθανό να σας κακομεταχειριζόταν.

– Ο ένας γονιός σας ήταν πολύ πετυχημένος και πιστέψατε πως δε θα μπορούσατε να ανταποκριθείτε στα υψηλά πρότυπα.

– Ο ένας γονιός δεν ενδιαφερόταν για την επιτυχία σας ή φερόταν ανταγωνιστικά απέναντί σας ή φοβόταν μήπως σας χάσει λόγω της επιτυχίας σας.

– Δεν ήσαστε τόσο καλός όσο τα άλλα παιδιά (μαθησιακές δυσκολίες, διάσπαση προσοχής κ.λπ.). Σταματήσατε να προσπαθείτε για να αποφύγετε την ταπείνωση.

– Σας συνέκριναν αρνητικά με τους άλλους.

– Νιώθατε κατώτερος από τους συμμαθητές σας και ότι δε θα γίνετε ποτέ ισάξιός τους (π.χ. χώρα καταγωγής, οικονομική κατάσταση οικογένειας, μορφωτικό επίπεδο γονιών)

– Οι γονείς σας δε σας έθεταν περιορισμούς. Δεν είστε συνηθισμένος στην αυτοκυριαρχία ή στις ευθύνες.

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Young, J. E., & Klosko, J. S. (2013). Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Αθήνα, Πατάκη.
  • Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Θεραπεία Σχημάτων: Ένας οδηγός για τον θεραπευτή. Αθήνα, Πατάκη.
Advertisements