ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ: ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ (ΙΙ)

* Το κείμενο είναι συνέχεια του «ΠΑΓΙΔΕΣ ΖΩΗΣ: ΤΙ ΕΙΝΑΙ (Ι)»

** Παρακάτω αναφέρονται οι πρώτες 4 από τις συνολικά 11 παγίδες

Εγκατάλειψη: «ΜPicsArt_1409678128497η μ’ αφήνεις, μη!»

Η παγίδα της Εγκατάλειψης ανταποκρίνεται στο συναίσθημα ότι οι άνθρωποι που αγαπάτε θα σας εγκαταλείψουν και ότι θα καταλήξετε συναισθηματικά απομονωμένοι. Είτε νιώθετε πως οι δικοί σας άνθρωποι θα πεθάνουν, θα φύγουν από το σπίτι, είτε θα σας εγκαταλείψουν, επειδή προτιμούν κάποιον άλλο, έχετε την αίσθηση πως θα μείνετε μόνοι. Ακόμη και οι φυσιολογικοί αποχωρισμοί μπορεί να σας αναστατώνουν ή να σας εκνευρίζουν. Οτιδήποτε θυμίζει αποστασιοποίηση ενεργοποιεί την παγίδα- ακόμη κι αν δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματική απώλεια ή την εγκατάλειψη.

Μόλις ενεργοποιείται η παγίδα, και με την προϋπόθεση ότι ο αποχωρισμός διαρκεί αρκετά, οι εμπειρίες εξελίσσονται μέσω ενός κύκλου αρνητικών συναισθημάτων: φόβου, λύπης και θυμού.

Δύο τύποι εγκατάλειψης:

Ο πρώτος προέρχεται από ένα υπερβολικά ασφαλές και υπερπροστατευτικό περιβάλλον. Ο δεύτερος τύπος προέρχεται από ένα περιβάλλον που είναι συναισθηματικά ασταθές. Κανείς δε στέκεται με συνέπεια και στοργή στο πλευρό του παιδιού.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Επιλέγετε συντρόφους που δεν μπορούν να αναλάβουν δέσμευση και παραμένετε στις σχέσεις.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε στενές σχέσεις, πίνετε αρκετά όταν είστε μόνοι.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Αγκιστρώνεστε και «πνίγετε» το σύντροφο σε σημείο που να τον αποδιώχνετε, επιτίθεστε άγρια στο σύντροφο ακόμα και για μικρούς χωρισμούς.

Αιτίες της παγίδας:

– Βιολογική προδιάθεση στο άγχος αποχωρισμού.

– Απώλεια ενός γονιού (θάνατος ή εγκατάλειψη).

– Αστάθεια γονιού. Ο γονιός έρχεται και φεύγει απρόβλεπτα.

– Απουσία ενός ατόμου που λειτουργεί σε μόνιμη βάση σαν μητρική φιγούρα (π.χ. το παιδί μεγαλώνει με νταντάδες, σε παιδικούς σταθμούς, ιδρύματα).

– Σταθερή μητρική φιγούρα, αλλά ασταθής η συμπεριφορά της (πότε στοργική και πότε εχθρική).

– Διαζύγιο σε μικρή ηλικία ή έντονοι καβγάδες γονιών.

– Απώλεια προσοχής γονιού σε σημαντικό βαθμό (π.χ. γέννηση αδελφού).

– Υπερβολικά περιοριστική και υπερπροστατευτική οικογένεια.

 

Δυσπιστία/Κακοποίηση: «Κάποιο λάκκο έχει η φάβα…»

Η παγίδα της Δυσπιστίας και της Κακοποίησης είναι η σιγουριά ότι οι άνθρωποι θα σας πληγώσουν ή θα σας κακομεταχειριστούν κατά κάποιο τρόπο- ότι θα σας εξαπατήσουν, θα σας πουν ψέματα, θα σας ταπεινώσουν, θα σας βλάψουν σωματικά ή θα σας εκμεταλλευτούν. Αν έχετε πέσει σ’  αυτή την παγίδα, κρύβεστε πίσω από έναν τοίχο δυσπιστίας για να προστατευτείτε. Δεν αφήνετε ποτέ τους άλλους να σας πλησιάσουν. Υποπτεύεστε τις προθέσεις των ανθρώπων και έχετε την τάση να σκέφτεστε πάντα το χειρότερο. Η παγίδα αυτή σας οδηγεί σε μια κατάσταση υπερεπαγρύπνησης. Είστε διαρκώς σε επιφυλακή.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Επιλέγετε βίαιους συντρόφους και επιτρέπετε την κακοποίηση. Δημιουργείτε σχέσεις με ανθρώπους που σας φέρονται άσχημα, με αποτέλεσμα να νιώθετε στη συνέχεια θυμό και εκδικητικότητα απέναντί τους.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε να γίνετε ευάλωτοι και δεν εμπιστεύεστε κανέναν, κρατάτε μυστικά. Δημιουργείτε επιφανειακές σχέσεις, χωρίς να ανοίγεστε καθόλου στους άλλους. Αποφεύγετε εντελώς τις σχέσεις.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Χρησιμοποιείτε και κακοποιείτε άλλους- «φα’ τους, πριν σε φάνε».

Αιτίες της παγίδας:

– Κάποιος στην οικογένειά σας σας κακοποιούσε:

(α) σωματικά

(β) σεξουαλικά

(γ) λεκτικά: ταπείνωση, προσβολές, φωνές, αυστηρή κριτική, χαρακτηρισμοί,
υποβιβασμός, σας μιλούσε με τρόπο που σας πλήγωνε

(δ) συναισθηματικά: τιμωρία, αντεκδίκηση, κάποιος από την οικογένειά σας πρόδιδε
την εμπιστοσύνη σας, εκμεταλλευόταν την αδυναμία σας, σας χειριζόταν
κακοπροαίρετα, σας έδιναν υποσχέσεις που δεν είχαν σκοπό να κρατήσουν, σας
έλεγαν ψέματα

– Ένας από τους δυο γονείς σας σας προειδοποιούσε διαρκώς να μην εμπιστεύεστε τους ανθρώπους εκτός της οικογένειάς σας.

 

Συναισθηματική Στέρηση: «Όσο με “φτύνεις”, τόσο “κολλάω”!»

Η παγίδα της Συναισθηματικής Στέρησης ανταποκρίνεται στην πεποίθηση πως η ανάγκη σας για αγάπη δεν πρόκειται να καλυφθεί σε ικανοποιητικό βαθμό από τους άλλους. Νιώθετε πως δεν ενδιαφέρονται αληθινά για σας και δεν καταλαβαίνουν πώς νιώθετε. Νιώθετε εξαπατημένοι και παραπαίετε ανάμεσα στο θυμό, στη θλίψη και τη μοναξιά. Αισθάνεστε πως κάτι σας λείπει, ένα αίσθημα κενού.

Τρεις τύποι Συναισθηματικής Στέρησης:

  1. Στέρηση στοργής: η στοργή αναφέρεται στη ζεστασιά, στο ενδιαφέρον και στη σωματική τρυφερότητα.
  2. Στέρηση συναισθηματικής κατανόησης: αναφέρεται στο να έχετε κάποιον που καταλαβαίνει τον ψυχικό σας κόσμο και εκτιμά τα συναισθήματά σας.
  3. Στέρηση προστασίας: αναφέρεται στην παροχή δύναμης, κατεύθυνσης και καθοδήγησης.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Επιλέγετε συναισθηματικά στερητικούς συντρόφους και δεν τους ζητάτε να καλύψουν τις ανάγκες σας. Σας τραβούν περισσότερο οι ψυχροί και κλειστοί άνθρωποι. Προστατεύετε τον εαυτό σας από τη στενή επαφή με τον άλλο επιλέγοντας μη διαθέσιμους συντρόφους.

Η προσφορά φροντίδας στους άλλους μπορεί να αποτελεί για σας έναν τρόπο αναπλήρωσης των συναισθημάτων σας ή των ανεκπλήρωτων συναισθηματικών σας αναγκών. Παράλληλα μπορεί να καταβάλετε μεγάλη προσπάθεια για να κατανοήσετε τις ανάγκες των φίλων σας.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε τις προσωπικές σχέσεις ή εμπλέκεστε σ’ αυτές μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Βρίσκετε σαφείς λόγους για να διακόψετε τη σχέση, ιδιαίτερα αν ο σύντροφός σας αρχίσει να δένεται μαζί σας.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Συναισθηματικά λειτουργείτε απαιτητικά απέναντι σε συντρόφους και στενούς φίλους. Όσα κι αν σας προσφέρουν οι άλλοι, δε σας φαίνονται αρκετά. Συμπεριφέρεστε σαν να θεωρείτε δεδομένη την εκπλήρωση όλων σας των αναγκών. Βρίσκεστε σε μια διαρκή κατάσταση θυμού.

Αιτίες της παγίδας:

Κάποιος από τους δύο γονείς:

– ήταν ψυχρός και καθόλου τρυφερός. Δε χάιδευε και δεν έπαιρνε συχνά αγκαλιά το παιδί

– το παιδί δεν ένιωθε ότι το αγαπούν, το εκτιμούν, ότι ήταν ξεχωριστό

– δεν αφιέρωνε αρκετό χρόνο στο παιδί, δεν του έδινε αρκετή προσοχή

– δεν ήταν συντονισμένος με τις ανάγκες του παιδιού, δεν ήταν ουσιαστικά δεμένος μαζί του

–  δεν μπορούσε να παρηγορήσει επαρκώς το παιδί

– δεν καθοδηγούσε επαρκώς το παιδί

 

Κοινωνικός Αποκλεισμός: «Δυστυχώς, είμαι αλλιώς…»

Η παγίδα του Κοινωνικού Αποκλεισμού αφορά τις σχέσεις σας με φίλους και ομάδες. Έχει να κάνει με το συναίσθημα της απομόνωσης από τον υπόλοιπο κόσμο, καθώς και με το συναίσθημα της διαφορετικότητας. Νιώθετε αποκομμένοι απ’ τους άλλους, επειδή πιστεύετε πως είστε ανεπιθύμητοι ή διαφορετικοί. Όλοι μας σχεδόν υποφέρουμε σε κάποιο βαθμό από αυτή την παγίδα. Ένα συγκεκριμένο μέρος του εαυτού μας είναι ανασφαλές, αβέβαιο για το αν θα γίνουμε αποδεκτοί. Πολλοί  αναπτύσσουν την παγίδα κατά τη διάρκεια της εφηβείας τους και τελικά απαλλάσσονται απ’ αυτή συχνά με την έναρξη της φοιτητικής ζωής.

Δυσλειτουργικές αντιδράσεις αντιμετώπισης της παγίδας:

Υποχώρηση/Παράδοση: Στις κοινωνικές συναρθροίσεις επικεντρώνεστε αποκλειστικά στις διαφορές από τους άλλους αντί στις ομοιότητες. Ανάλογα με το πού εντοπίζεται η ευαισθησία σας- εμφάνιση, καριέρα, κοινωνική θέση, εξυπνάδα ή ικανότητα συζήτησης- φοβάστε μήπως αποκαλυφθεί η μειονεκτικότητά σας. Επαναδραστηριοποιείτε την παιδική σας απόρριψη. Νιώθετε και συμπεριφέρεστε με αίσθημα κατωτερότητας στις διάφορες κοινωνικές καταστάσεις.

Απόδραση/Αποφυγή: Αποφεύγετε κοινωνικές καταστάσεις και ομάδες.

Αντεπίθεση/Υπεραναπλήρωση: Γίνεστε χαμαιλέοντας για να ταιριάζετε με τους άλλους. Δεν είναι πάντα εμφανές ότι κάποιος έχει πέσει σ’ αυτή την παγίδα. Πολλοί άνθρωποι που έχουν αυτή την παγίδα είναι αρκετά άνετοι και κοινωνικά επιδέξιοι στις ανάλογες περιστάσεις. Πολλές φορές όμως είναι αγχώδεις και επιφυλακτικοί σε πάρτυ, σε συναντήσεις, στη δουλειά τους. Έχουν μια διαρκή ανησυχία, προκειμένου να ικανοποιήσουν την ανάγκη τους να ανήκουν κάπου.

Αιτίες της παγίδας:

– Νιώθατε κατώτερος/η σε σχέση με τα άλλα παιδιά εξαιτίας ενός εμφανούς χαρακτηριστικού. Οι συνομήλικοί σας σας πείραζαν, σας απέρριπταν ή σας ταπείνωναν.

– Η οικογένειά σας ήταν διαφορετική.

– Νιώθατε διαφορετικός/ή από τα άλλα παιδιά, ακόμη και μέσα στην οικογένειά σας.

– Ήσαστε παθητικός/ή σαν παιδί. Κάνατε ό,τι έπρεπε να κάνετε, αλλά δεν αναπτύξατε ενδιαφέροντα ή προτιμήσεις.

 

Κατερίνα Κοντογιαννάτου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Young, J. E., & Klosko, J. S. (2013). Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Αθήνα, Πατάκη.
  • Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Θεραπεία Σχημάτων: Ένας οδηγός για τον θεραπευτή. Αθήνα, Πατάκη.

 

Advertisements